Burgemeesters vrezen onbestuurbare gemeenteraden

Ook aan de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen doen meerdere nieuwe partijen mee. Beeld ANP

Gemeenteraden die bestaan uit een kleine twintig partijen: ze maken een stad moeilijk bestuurbaar. En na ruzies komen er dan ook nog eenmansfracties bij. ‘Pas de Kieswet aan.’

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen tonen burgemeesters zich bezorgd over de lokale democratie. Die valt misschien wel te veel uiteen in deel- of persoonlijke belangen, vinden zij. Vandaag is de dag van de kandidaatstelling, de laatste dag dat partijen hun kandidatenlijsten bij de gemeenten kunnen inleveren.

Vooral de steeds grotere versnippering van gemeenteraden in heel veel kleine fracties zorgt voor huiver. Burgemeester Gerard Beukema, Delfzijl: “Na de verkiezingen heeft de gemeenteraad hier negentien zetels. Er hebben zich veertien partijen ingeschreven.” Beukema vertelt hoe in zijn gemeente bijvoorbeeld naast de PVV ook een afsplitsing van de PVV zal meedingen naar zetels. Zijn grootste bezwaar? Hoe uit die compositie aan mini-fracties een coalitie moet groeien. “Er moet wel bestuurd worden.” Beukema ziet een toenemende instabiliteit, zowel binnen partijen als tussen partijen. “De tendens is versnippering en die is steeds zichtbaarder.”

De ongerustheid van de Delfzijlse burgmeester wordt door meer burgemeesters gedeeld. John Jorritsma van Eindhoven zei in zijn nieuwjaarstoespraak “Het vormen van een coalitie wordt steeds moeilijker. We hebben nu elf partijen in de raad. Ik hoop vurig dat het er niet meer worden.”

Charlie Aptroot van Zoetermeer uitte eveneens zorgen om de bestuurbaarheid van gemeenten. Boele Staal, Commissaris van de koning in Overijssel, zei onlangs: “Ik maak mij met anderen zorgen over versplintering. Het bedreigt de bestuurbaarheid van gemeenten.” Staal vreest dat het bestuur erdoor ‘verlamd raakt’.

Kieswet

Burgemeester Pauline Krikke van Den Haag zit in haar gemeenteraad zestien fracties voor. Ook dan blijft een gemeente bestuurbaar, meent zij. Toch is ook Krikke bezorgd. Haar boodschap: landelijke politiek, maak alsjeblieft een einde aan het fenomeen afsplitsingen.

“Mensen die gekozen zijn op het ticket van een partij en niet op eigen kracht, zouden als ze in onmin komen met hun partij niet hun zetel moeten kunnen meenemen.”

Krikke heeft haar boodschap al overgebracht aan het kabinet tijdens de formatie. Ze was ermee op de radio. Ze zal die blijven herhalen, zegt ze, tot de boodschap wordt gehoord.

“Kiezers hebben als het goed is een verkiezingsprogramma gelezen en stemmen daarom op een partij. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat politici niet met hun stem aan de haal gaan.”

Krikke vindt dat de Kieswet zo moet worden aangepast, dat mensen die niet op persoonlijke titel zijn gekozen hun zetel aan de partij moeten teruggeven als er onmin ontstaat. “Het is fictie dat raadsleden als personen in de raad gekozen zijn. Ze zitten er omdat ze op een lijst stonden van een politieke partij.” Pas als mensen voldoende stemmen voor een eigen zetel kregen, zouden ze wat haar betreft hun zetel mogen houden.

Krikke is niet de enige burgemeester die beducht is over afsplitsingen. “De mensen verliezen hun vertrouwen in de politiek”, verzuchtte burgemeester Mark Boumans van Doetinchem tegen zijn gemeenteraad toen zich daar eind vorig jaar opnieuw een afsplitsing voordeed.

De Bredase burgemeester Paul Depla vindt dat partijen hun kandidaten nog beter zouden moeten selecteren op afsplitsingskans. “Dat ze kijken van: is dit iemand die gaat voor zijn eigen gelijk of dat van de partij?” Depla vindt dit ‘de wateren testen’ belangrijk, omdat een afsplitsing altijd een drama is – behalve voor het aanzien van de politiek ook voor de betrokken personen.

Depla zou net als Krikke een discussie willen voeren over de wenselijkheid van afsplitsingen, vooral bij mensen die niet voldoende stemmen kregen voor een eigen zetel. Een verbod gaat hem te ver, maar wat hem betreft wordt er een einde gemaakt aan de ‘bonussen’ op afscheiden. “Je zou kunnen afspreken dat iemand die is afgescheiden niet evenveel spreektijd krijgt als de andere fracties.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden