Burgemeesters pikken bedreigingen niet meer

'Minister en lokale besturen moeten probleem erkennen'

Na de boze burger rukt de boze burgemeester op. Onder meer in Lingewaard en Kampen maakten burgemeesters het afgelopen half jaar duidelijk dat ze bedreigingen van raadsleden en wethouders zat zijn. Verwachten de burgemeesters in die gemeenten steun van het Rijk? Een fonds om de schade te vergoeden die is aangericht door boze burgers, zoals de Vereniging van Wethouders oppert, heeft in elk geval geen topprioriteit.

Steven de Vreeze vindt lokale aandacht voor bedreigingen aan lokale bestuurders belangrijker. Zelf haalde hij het nieuws begin november 2012 toen hij net was aangetreden als waarnemend burgemeester in Lingewaard (Gld). Hij moest zijn eerste raadsvergadering stilleggen, toen bleek dat twee raadsleden niet durfden te stemmen in een lokale kwestie. Ze voelden zich bedreigd. De Vreeze vroeg het OM om een onderzoek. Maar dat leverde onvoldoende op voor een rechtsgang.

Ook burgemeester Bort Koelewijn van Kampen wil meer aandacht voor bedreigingen van lokale politici. Aandacht vooral van minister Plasterk van binnenlandse zaken, want 'die is verantwoordelijk voor de instandhouding van het bestuurlijke systeem'. "Hij moet dit onderwerp sterker naar zich toe trekken", vindt Koelewijn. De burgemeester maakte in november 2012 van nabij de impact mee van de doodsbedreigingen tegen een wethouder.

In Kampen was een tijdelijke verkeersafsluiting in het centrum de aanleiding voor deze boosheid. Koelewijn trommelde daags na de bedreiging het halve stadscentrum op en vroeg de dader zich te melden. Net zoals in Lingewaard bleef het in Kampen stil. De bedreiger bleef anoniem en onbekend. De politie vond niks. In beide gemeenten markeerden de burgemeesters wel publiekelijk een grens: dit is onacceptabel gedrag. Maar wat kunnen ze verder uitrichten?

De Vreeze wil lokale erkenning voor alle vormen van bedreigingen die worden geuit tegen raadsleden, wethouders en ambtenaren. Aandacht onder de raadhuisbewoners zelf dus en bij de lokale politie-eenheid. "Natuurlijk speelt het Rijk een rol", zegt De Vreeze. "Maar houd het lokaal. Die mensen betalen het lokale bestuur."

In Lingewaard is de politiek zelf een bron van chaos, waarin De Vreeze rust moet brengen. Emoties in de bevolking liggen op de loer. "In Lingewaard heb ik met de politiechef goede afspraken gemaakt over veiligheid. Dat is iemand op wie je blind moet kunnen varen. En wie in het lokale bestuur echt ellende ondervindt en schade oploopt, krijgt steun. Mijn vorige gemeente was verzekerd. Daar werd schade bij een bestuurder na drie weken door de gemeente uitbetaald."

In Kampen kreeg de aangeslagen wethouder volop aandacht van de bevolking die het gedrag van de bedreiger ook niet pikte. Hij had overwogen af te treden, maar bleef. "Die steun deed hem enorm goed", zegt Koelewijn. Niettemin vindt hij dat Plasterk als nationaal boegbeeld moet opkomen voor alle bedreigde lokale politici.

Bedreigd: Burgemeesters, wethouders en raadsleden
Meerssen, april 2013, gemeenteraadslid John Ummels, die doodsbedreigingen per post krijgt, treedt af wegens psychische en lichamelijke klachten. Hij is het derde raadslid in Meerssen dat opstapt.

Gorinchem, maart 2013, burgemeester Piet IJssels vertelt bij afscheidsinterview over de stapels faxen en telefoontjes met doodsbedreigingen van gefrustreerde burgers: "Ik weet de route die je kinderen lopen naar school..." Vrouw en dochters wonen tijdelijk ergens anders. Zijn huis wordt beklad en beschoten. Eerder klaagt hij over traag optreden van justitie.

Rotterdam, december 2012, gemeenteraadslid Dries Mosch van Leefbaar Rotterdam, bedreigd door groep mannen bij fotograferen van parkeeroverlast bij een moskee.

Kampen, november 2012, het huis van wethouder Pieter Treep is met verf beklad en hij krijgt dreigbrief vanwege een verkeersomlegging in het centrum.

Utrecht, sinds augustus 2012, burgemeester Aleid Wolfsen krijgt "doodsbedreigingen uit criminele hoek". Moet rondrijden in gepantserde auto en heeft op stadhuis en bij privéwoning permanent minimaal twee beveiligers. In december wordt beveiliging wel teruggeschroefd.

Waalre, juli 2012, burgemeester Henri de Wijkerslooth krijgt een dag bewaking na aanslag en afbranden gemeentehuis. In juni 2011 zijn gemeentehuis en woning extra beveiligd na perikelen rond het plaatselijke woonwagenkamp. Gemeentehuis krijgt kogelvrij glas en beveiligingscamera's. Woonhuis van de burgemeester krijgt scherfwerend glas.

Leudal, juni 2012, man komt bij wethouder Mart Janssen thuis verhaal halen en dreigt met geweld tegen Janssens vrouw, onbekend waarover. "Dit had grote invloed op mij en mijn vrouw."

Grave, april 2012, wethouder Eric Daandels, via mails, websites en telefoon bedreigd. Hij krijgt de schuld van het dreigende faillissement van een scheepswerf. Bij vergaderingen met burgers wordt extra beveiliging ingezet.

Cuijk, april 2012, wethouder Gerard Stoffels krijgt thuis dreigbrief thuisbezorgd met doodskop erin gericht aan 'dictator, communist Stoffels' tijdens discussie over randweg bij kerkdorp Haps.

Helmond, eind 2010-zomer 2011, burgemeester Fons Jacobs krijgt bedreigingen uit het criminele circuit. Er volgen negen maanden van persoonlijke bewaking, hij moet een tijdje met zijn vrouw onderduiken en krijgt een zwaar bewapende eenheid van de politie voor de deur. "Het was een periode die erg veel energie vrat", zegt hij in een afscheidsinterview.

Leek, november 2011, wethouder Tanja Haseloop krijgt een brief met doodsbedreiging op haar huisadres, vanwege het besluit om vierhonderd oude en zieke beuken te kappen op een landgoed en door nieuwe te vervangen. De tekst luidt: "Weet je wel wat ze met jou moeten doen? Ophangen aan de hoogste boom op Landgoed Nienoord."

Roosendaal, maart 2011, burgemeester Jacques Niederer wordt thuis telefonisch bedreigd door man die zijn huis is kwijtgeraakt. Eerder wordt hij bedreigd als burgemeester van Weert na sluiting van een coffeeshop.

Hoe beveilig je een gemeentebestuurder?
Raadhuizen zijn op verschillende manieren beveiligd, omdat gemeenten onderling verschillen. In een stad zijn pasjes en veiligheidssluizen gangbaar. In plattelandsgemeenten kunnen de gemeentehuizen soms makkelijk toegankelijk zijn.

Recent werd bekend dat Wijchen en Zeewolde de raadhuizen beter gaan beveiligen. De werkruimten van ambtenaren zijn doorgaans al ontoegankelijk voor het publiek. In sommige raadhuizen zijn medewerkers van de gevoeligste afdelingen, zoals bij juridische zaken en burgerzaken extra beveiligd, zoals met veiligheidsglas.

Gemeenteraadszalen zijn als symbolisch hart van de lokale democratie erg toegankelijk. Bij gevoelige thema's of in opspraak geraakte politici, wordt beveiliging ingeschakeld: soms door toezichthouders of persoonsbeveiligers, soms door de politie.

Bij zware bedreigingen is voor de gemeentebestuurders ook woning- en autobeveiliging mogelijk, al wordt nooit over dergelijke veiligheidsmaatregelen gecommuniceerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden