Burgemeester van Kaapstad ontmaskert corrupte ANC’ers

door Sybilla Claus in Kaapstad

De blanke burgemeester van Kaapstad krijgt stoelen naar haar hoofd gegooid en wordt racist genoemd. Maar Helen Zille gaat door met het ontmaskeren van corrupte ANC-leiders.

Het ANC in Zuid-Afrika houdt niet van oppositie, ook al wint het landelijke verkiezingen steevast met tweederde meerderheid. Juist omdat ze vindt dat zo’n overmacht niet goed is voor de democratie, koos Helen Zille er in 1994 voor om in de oppositie te gaan: „Maar je gelooft niet hoe venijnig het ANC voor tegenstanders is”.

Zille was erbij toen ANC-aanhangers het huis van een van haar mede-partijleden vernielden. Zij is al jaren actief in de Democratische Alliantie (DA), een partij waarop vooral blanken en ’kleurlingen’ stemmen. Aangezien veel zwarten van oudsher op het ANC stemmen is het makkelijk meningsverschillen als racistisch af te doen.

Dit voorjaar won de DA, een samenraapsel van allerlei partijtjes, nipt gemeenteraadsverkiezingen in Kaapstad. Ook in Pretoria en Johannesburg scoorde de partij niet slecht met zo’n 45 respectievelijk 30 procent van de stemmen. Helen Zille werd in maart de eerste oppositieburgemeester van een grote stad. Direct introduceerde zij een nieuwe bestuursstijl; transparant en eerlijk.

„Toen we op het stadhuis begonnen was het om eerlijk te zijn een chaos”, vertelt Zille’s woordvoerder Robert Macdonald. Hij geeft een voorbeeld: „Mijn voorganger verdiende bijna het dubbele van mijn salaris terwijl hij niet eens een persbericht zonder fouten kon opstellen.” Zille en haar team ontdekten dat ANC-burgemeester Mfeketo bijna het hele salarisbudget besteedde aan de incompetente en corrupte top. „Daardoor kampt Kaapstad nog steeds met een groot tekort aan agenten, brandweerlui en verpleegkundigen. Veel dure directeuren hadden niets te doen, en rapporteerden aan niemand.”

„Evenmin hadden ze een geschikte opleiding”, vervolgt Macdonald. „Zo werd een vriend van de burgemeester directeur van de afdeling die inschrijvingen voor openbare werken regelt. Alles boven de 21.000 euro moet openbaar aangeboden worden. Maar hij ’wist dat niet’ en stuurde alles direct naar zíjn vriendjes door.”

Met drie anderen wordt deze man nu strafrechtelijk vervolgd. En er zullen er nog vijf volgen. „Voorlopig blijft de oud-burgemeester buiten schot, omdat alle orders van de city manager kwamen.”

De harde aanpak maakte Zille gehaat bij het ANC, dat haar graag afdoet met bijnamen als ’Godzille’. „In het circus van Kaapstad speelt Godzille de hoofdrol”, zegt provinciaal ANC-voorzitter James Ngculu. Ook is er een nep-e-mail met racistische inhoud verstuurd die van Zille zou afkomen. De provinciale ANC-regering werd zo nerveus dat ze in oktober probeerde Zille te onttronen. In plaats van een burgemeester wilden zij in Kaapstad een ’comité’ instellen. Ngculu: „Wij gaan op ramkoers. Wat ze ook probeert, het zal haar nooit lukken.”

Uiteindelijk redde Zille het doordat een landelijk ANC-minister zijn collega’s terugfloot. Je moet een behoorlijk dikke huid hebben om in Zuid-Afrika als blanke vrouw alle agressie van het dominante ANC te weerstaan. Maar terugkijkend zegt Zille: „Ik sta niet stil bij al die aanvallen. Ik duw gewoon door.” Haar favoriete onderwerpen: economische groei, betere wegen en diensten voor de burgers, en een schone stad.

Het besef dat dit soort ANC-praktijken in het hele land plaatsvindt is ontnuchterend. Behalve de corruptie neemt ook het centralisme in de regeringspartij toe. Waar vroeger de gemeenteraad zelf haar burgemeester koos, wordt die tegenwoordig door president Mbeki benoemd.

Zille: „Ik wil bewijzen dat wij een levensvatbaar alternatief zijn voor het ANC. Als wij het in Kaapstad beter doen, en als we meer zwarte stemmen weten te winnen, kan dat elders ook.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden