'Burgemeester mag zich niet met hakenkruis bemoeien'

Edwin Wagensveld, de leider van Pegida, tijdens zijn toespraak bij de demonstratie in Amsterdam van afgelopen februari.Beeld anp

Pegidaleider Edwin Wagensveld zou vandaag voor de rechter staan wegens het tonen van een hakenkruis tijdens een demonstratie in februari. Maar hij werd voor de rechtbank aangehouden, omdat hij weigerde een T-shirt met hakenkruis uit te doen.

De Pegida-voorman mocht alleen de rechtbank in als hij het shirt zou uittrekken. "De volgende keer trek ik het gewoon weer aan''. zei hij.
Wagensveld werd samen met een vrouw, die hetzelfde shirt droeg, weggevoerd in een politiebusje.

De rechtszaak ging over het tonen van het hakenkruis in februari. Dat was tegen het verbod dat de Amsterdamse burgemeester Van der Laan van tevoren had afgekondigd op het meevoeren van nazi-symbolen. Maar zo'n verbod is onwettig, zegt jurist Berend Roorda.

U promoveert volgende week aan de Rijksuniversiteit Groningen op het demonstratierecht. Wanneer ging u zelf voor het laatst de straat op?

"Ik ben niet zo demonstratief aangelegd. Maar ik kan me voorstellen dat ik een spandoek maak om het grote belang van de vrijheid van meningsuiting en de demonstratievrijheid te onderstrepen. Ik wil graag Voltaire aanhalen. Deze Franse filosoof stelde: 'Ik verafschuw wat u zegt, maar zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen'. Zo is het."

Dan heeft u wel de wind tegen, in Nederland anno nu. Met name liberale politici willen die vrijheid aan banden leggen. VVD-minister Van der Steur bekijkt of salafistische demonstraties verboden kunnen worden en VVD-Kamerlid Tellegen wil organisaties die zogenaamde 'haatimams' uitnodigen, aanpakken.
"Op deze manier gaat de overheid vooraf bepalen wat wel en niet gezegd mag worden, en ik denk dat we die kant niet op moeten. Dat zou ook lijnrecht ingaan tegen wat er nu in de Grondwet staat. Politici hebben de neiging groepen die een gevaar lijken te vormen voor de rechtsstaat, te beperken in hun vrijheid. Ze zijn intolerant jegens de intoleranten. Maar daarmee doen ze juist afbreuk aan verworvenheden zoals de vrijheid van meningsuiting. Daarmee zeg ik niet dat alles gezegd moet kunnen worden. Je mag het als overheid alleen niet van tevoren verbieden."

U heeft het demonstratierecht in verschillende Europese landen vergeleken, en vooral de praktijk in Nederland onderzocht. Hoe staat de Nederlandse demonstrant ervoor?
"Over het algemeen doet Nederland het best goed, maar dat wil niet zeggen dat er niets kan verbeteren. De wet zit goed in elkaar, maar burgemeesters handelen daar niet altijd naar. Vastgelegd is dat burgemeesters demonstraties niet op voorhand vanwege de inhoud kunnen verbieden. Ze mogen alleen beperkt of verboden worden als de volksgezondheid in het geding is, het verkeer in gevaar wordt gebracht of er grote kans is op verstoring van de openbare orde. In dat laatste geval moet de burgemeester eerst de politiebegeleiding opvoeren tot het niveau van een risicowedstrijd in het betaalde voetbal, maar als ook dat niet genoeg is, kan hij vooraf ingrijpen. Maar voorop staat: een burgemeester mag zich in Nederland, anders dan in Duitsland waar rechtsextremistische protesten op historische plaatsen zijn verboden, níet met de inhoud bemoeien."

Een demonstratie voor het Holocaust-museum in Amsterdam moet volgens u kunnen?
"Volgens de wet is zo'n protest mogelijk. Dat wil niet zeggen dat alles gezegd en gedaan mag worden. De politie kan tijdens en na de demonstratie optreden tegen beledigende of opruiende spreekkoren of spandoeken die niet door de beugel kunnen. Maar dat komt dan op het bord van de officier van justitie, niet op dat van de burgemeester."

Burgemeester Eberhard van der Laan heeft anders de anti-islambeweging Pediga in februari verboden het hakenkruis mee te voeren. Voor de overtreding van dit verbod staat de voorman vandaag voor de rechter.
"Ik heb wel begrip voor de burgemeester van een stad met veel Joodse inwoners. Maar zijn ingrijpen gaat tegen de wet in. Opmerkelijk is trouwens dat Van der Laan het argument 'dat hij zich niet met de inhoud mag bemoeien' wél hanteerde toen hij door tegenstanders van Zwarte Piet werd gevraagd om de Sinterklaasoptocht te verbieden. Dus hij kent het wel. Terwijl de intocht niet eens een demonstratie was maar een evenement. Waarom was hij dat bij de Pegida-demonstratie drie maanden later dan vergeten?"

Buiten het feit dat burgemeesters zich meer naar de wet moeten gedragen, stelt u nog verdere verbeteringen voor?
"Eigenlijk gaat het best goed in Nederland, maar de vergunningverlening kan stukken beter. Gemeenten mogen zelf de termijn bepalen waarop een demonstratie moet worden aangevraagd. In sommige gemeenten is dat twee dagen, in andere vier weken. Dat verschil is echt te groot en onnodig. En ik kan me voorstellen dat voor statische demonstraties op één locatie, net als in het buitenland, helemaal geen vergunning meer nodig is."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden