Reportage

Burgemeester én een zetel in het parlement? In België is het geen probleem

Verkiezingsposters in Maasmechelen.Beeld Merlin Daleman

In België is het geen probleem om als burgemeester ook een zetel in het parlement te hebben. Veel van de landelijke politici doen er mee aan de gemeenteraadsverkiezingen van vandaag. 

Vier keer in de week stapt Raf Terwingen om vijf uur ’s ochtends in de auto naar Brussel. Naast burgemeester van Maasmechelen in Belgisch Limburg, is hij volksvertegenwoordiger in het federaal parlement voor de christendemocratische CD&V. “Als ik voor half zes vertrek, ben ik voor de files daar”, vertelt hij op het gemeentehuis. “Rond half vier rijd ik dan weer uit Brussel, zodat ik voor de spits terug ben.”

Dan, tegen half 6, begint zijn werkdag als burgemeester, vaak tot een uur of elf ’s avonds. “Niet om te pochen, maar ik heb weinig slaap nodig”, zegt Terwingen (46). Tijdens de laatste dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen van vandaag zijn die uren niet alleen gevuld met vergaderen, maar ook met campagnevoeren in zijn 38.000 inwoners tellende gemeente. In de avondzon trekt hij met twee andere kandidaten langs de deuren in Leut, een van de kerkdorpen van Maasmechelen. Ze geven hun folders af. “Bedankt om aan ons te denken zondag.”

Verkiezingsposters in Maasmechelen.Beeld Merlin Daleman

Anders dan in Nederland worden niet alleen raadsleden maar ook burgemeesters verkozen in België. Terwingen, sinds 2013 burgemeester, heeft goede hoop op een tweede termijn. En waar het combineren van een burgemeesterschap met een functie als Tweede Kamerlid in Nederland hoogst ongebruikelijk is en als ongewenst wordt bestempeld, is het in België eerder regel dan uitzondering. Driekwart van de nationale parlementsleden is in de lokale politiek actief. Van de 124 Vlaamse parlementsleden zijn zelfs 118 verkiesbaar in hun gemeente, becijferde de Vlaamse krant De Standaard.

Meerwaarde

Terwingen: “Zo’n dubbelfunctie heeft een enorme meerwaarde voor je gemeente. Ik heb als burgemeester een voet tussen de deur bij ministers van mijn partij, ik zit elke maandag bij hen aan tafel.” Zo kreeg de gemeente de afgelopen periode camera’s die nummerborden registreren in de strijd tegen (drugs)criminaliteit in de grensgemeente. 

Terwijl de drie van de ene villa naar het andere vrijstaande huis met fruitbomen trekken, geeft kandidaat-raadslid Geert Boutsen, nummer 18 op de lijst en dorpsbewoner, zijn collega’s een update van de bewoners: naam, beroep, familiebanden, politieke kleur.

“Ah, u moet ik hebben”, zegt Richard Vansteenkiste tegen Terwingen, terwijl hij naast zijn vrouw Cindy in de deuropening komt staan. “Er wordt hier in de straat veel te hard gereden, dat zorgt voor gevaarlijke situaties met kinderen die op straat fietsen.” Terwingen maakt meteen een notitie in zijn smartphone: hij gaat het bespreken en belooft Vansteenkiste per mail op de hoogte te houden.

Lijsttrekker en burgermeester Raf Terwingen op campagne.Beeld Merlin Daleman

Het is de combinatie van lokaal en landelijk waarvan de gemeente vruchten plukt, meent Ingrid Gut­schoven, nummer 2 op de lijst. Na twee weken huis aan huis aanbellen is de gerechtsdeurwaarder bijna door haar 10.000 persoonlijke folders heen. “Mensen moeten je lokaal kennen, maar je moet in de landelijke politiek ook zichtbaar zijn als gemeente, dan kun je meer bereiken.”

“Een pluspunt”, vindt ook bewoonster Ellen Houben, al had ze Terwingen niet onmiddellijk herkend toen hij op de stoep stond, bekent ze. “Maar ik weet dat hij burgemeester is, in het parlement zit en advocaat is. Die landelijke connecties zijn gunstig, denk ik.”

Traditionele partijen zijn lokaal nog altijd goed verankerd in België, zegt hoogleraar lokale politiek Herwig Reynaert. Het verklaart de beperkte opkomst van lokale partijen, die in Nederland een enorme vlucht hebben genomen.

“In Vlaanderen is het anti-establishment-sentiment kleiner”, zegt hij. “Belgische burgers hebben over het algemeen vertrouwen in het lokale bestuur. Politici bezoeken in het weekend het ene eetfestijn na het andere. Parlementsleden scoren lokaal beter dan hun tegenstrevers omdat ze zichtbaar zijn. Een bekend gezicht trekt stemmen.”

België, Maasmechelen, 11-10-18Lijsttrekker en burgermeester Raf Terwingen op campagne.© Photo Merlin DalemanBeeld Merlin Daleman

Al is er de laatste jaren wat discussie over de dubbelfuncties van burgemeesters van grote gemeenten, zegt Reynaert. Hoe reëel is het immers om twee fulltime banen te combineren? “Maar de verantwoordelijkheid ligt ook bij kiezers: zij blijven stemmen op bekende mensen.”

Burgemeester Terwingen wordt door zijn tegenstanders wel eens gebrek aan zichtbaarheid verweten. Zelf bestrijdt hij dat. “Ik zet mij minstens fulltime in als burgemeester. Ook in de Kamer doe ik mijn werk en dien ik wetsvoorstellen in; ik zit daar niet als bloempot. Ja, je moet gezond-gek zijn om het te combineren, maar Maasmechelen plukt er de vruchten van.”

‘Geboren en getogen’ versus ‘inwijkeling’

Landelijke zichtbaarheid is goed voor een lokaal politicus, maar een landelijke politicus die lokaal verkozen wil worden zonder dat hij wortels heeft in de gemeente in kwestie, loopt de kans in Vlaanderen te worden weggehoond als ‘inwijkeling’. 

Zo is CD&V-vicepremier Kris Peeters het mikpunt van spot sinds hij in 2016 besloot om van Puurs naar Antwerpen (hemelsbreed twintig kilometer) te verhuizen om een gooi te doen naar het burgemeesterschap van de Scheldestad. Peeters tegenstrever, de huidige burgemeester Bart De ­Wever, noemt hem consequent ‘de man uit Puurs’ en ‘de transmigrant’, tot hilariteit van veel Vlamingen.

Lees ook:

Brusselse burgers bieden vluchtelingen een bank, een bed, een kamer voor de nacht

Terwijl de Belgische regering illegale migranten op doorreis naar Groot-Brittannië steeds harder aanpakt en opnieuw gaat terugsturen, groeit onder burgers het verzet.

België is 'eigenzinnig fenomenaal', en de politiek bewijst dat

Het zit de Belgen niet mee. Hun land staat inmiddels evenzeer bekend om bier, friet en chocolade als om stakingen (treinen, luchthavens, gevangenissen), haperende kerncentrales en terreurdreiging. Buitenlandse media omschreven het land vorig jaar veelvuldig als 'failed state' en Brussel werd omgedoopt tot 'hellhole' en jihadhoofdstad van Europa. Imagotechnisch hangt de vlag er kortom weinig florissant bij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden