burengerucht Portugal / Portugal, de nieuwe Spaanse provincie?

José Saramago was ooit de vaderlandse trots van Portugal. In 1998 sleepte hij als eerste – en enige – Portugees de Nobelprijs voor de Literatuur in de wacht. Maar zijn opmerkelijke ideeën over een verenigd Iberisch Schiereiland stuiten veel landgenoten tegen de borst. De term landverrader is al gevallen.

Hoe hij het zo bont heeft kunnen maken? „Het is onvermijdelijk dat Portugal op een dag deel gaat uitmaken van Spanje”, stelde hij afgelopen weekend in de Lissabonse krant Diário de Noticias.

„De Portugese identiteit zou bij een Unie nooit in gevaar komen. Portugal wordt gewoon een volgende provincie van Spanje. Portugezen hoeven nooit te ’verspaansen’ en kunnen hun eigen taal blijven spreken.” Beide landen hebben veel economisch en fiscaal profijt bij een territoriale verbintenis, meent Saramago.

Portugezen en Spanjaarden waren totaal verbluft. Hoezo Portugal een provincie van Spanje? Binnen enkele uren meldden 188 boze lezers zich op de website van de Spaanse krant El País. „Je kan beter een minuut Portugees zijn dan een heel leven Spanjaard”, merkt een beledigde internetgebruiker op. Zelfs de Portugese minister van buitenlandse zaken Luís Amado roerde zich in het debat. Hij zegt een compleet andere visie te hebben op de ’dialectische relatie tussen Spanje en Portugal de komende decennia’.

Ook Portugals ambassadeur in Madrid, Martin da Cruz, is boos. „Saramago heeft kennis van literatuur, maar moet politiek aan politici overlaten. Zijn denkbeelden horen thuis in de negentiende eeuw, niet in de eenentwintigste.”

Het boterde al een tijdje niet meer tussen Saramago en Portugal. Hij verliet het land in 1990 door een ruzie met de toenmalige conservatieve regering over zijn controversiële boek ’Het evangelie volgens Jezus Christus’. Hij woont nu tien jaar op het Spaanse eiland Lanzarote. Veel critici beschuldigen hem van anti-Portugese sentimenten. „Als Saramago zich zo ongemakkelijk voelt over zijn Portugese aard, moet hij maar voor altijd afstand doen van zijn nationaliteit”, suggereert André Moniz op de website Portugaldiário.

Wie toch serieus na durft te denken over een Unie, kan tegenstand verwachten. Portugese kranten klagen steen en been wanneer een Spaanse bank opnieuw een Portugese opslurpt. Inwoners beschouwen de Portugese onafhankelijkheid in 1640 als de tweede belangrijkste dag van hun geschiedenis. Nummer 1 is de Anjerrevolutie van 1974.

Toch is Saramago niet de enige ’iberista’ in Portugal. „Saramago’s ideeën zijn cool”, zegt Pedro op ELPAÍS.com. „Zo gaan we zeker het WK-voetbal winnen.” Spaans is ook bij de Portugese jeugd erg populair. Het aantal eindexamenscholieren in het vak is in drie jaar verdrievoudigd. Waren er in 1990 nog 35 kandidaten, nu zijn er 17.336, meldt El País.

Saramago heeft zelf bewezen dat het nooit te laat is voor een verbintenis tussen Spanje en Portugal. Op 84-jarige leeftijd trouwde hij afgelopen maandag de Spaanse journaliste Pilar del Río in het plaatsje Castril, nabij Granada.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden