Bureau Multi-Voice gespecialiseerd in het juiste timbre

“Je kunt met een en dezelfde stem verschillende stijlen spreken, zoals je een muziekinstrument op verschillende manieren kunt bespelen: heel ruw en hard, of juist heel erg zacht en gevoelig.” Cees Manintveld, oprichter en directeur van het internationale stemmenbureau Multi-Voice kijkt terug op zeventien jaar stemmenbusiness, en constateert dat “automatisch spreken altijd een vorm van improviseren is.”

“Koffie, lekkere koffie,” bromt Rinie van den Elzen met een rauwe, donkerbruine stem. “Zo zeiden ze dat vroeger op radio- en televisiespotjes, en daarom doet die stem nu zo goed aan koffie denken.” Van den Elzen is één van de vele 'stemmen' van Multi-Voice. Daarvóór werkte hij in het bedrijfsleven, tot hij ontdekte dat zijn stem wel enig talent had. Het stemmenbureau bood de uitkomst. Nu kan hij van zijn stem leven.

'Voice-professionals' zijn het dus die bij Multi-Voice staan ingeschreven. Dat is precies wat Cees Manintveld wilde: de stem uit de artistieke hoek trekken en er een professioneel stuk gereedschap van maken.

Hij kwam zeventien jaar geleden op het idee een stemmenbureau te starten, omdat hijzelf altijd met zijn stem werkzaam was. Als nieuwslezer werkte hij in de begintijd van Radio Veronica, aan boord van het piratenschip. Later las hij nieuws bij de Radio Nieuwsdienst, presenteerde hij Tros Aktua en sprak commentaren voor documentaires in, onder andere voor de natuurseries van kapitein Jacques-Yves Cousteau.

“Omdat ik al die tijd aan mijn spraak gewerkt heb om als nieuwslezer zo zuiver mogelijk te spreken, ontdekte ik wat je allemaal met je stem kunt doen. Ik had namelijk een westlands accent, een beetje Rotterdams. Ik heb er heel hard aan moeten werken om dat weg te krijgen,” zegt Manintveld, terwijl hij zijn Algemeen Beschaafd Nederlands goed articuleert.

Van het een kwam het ander. Hij ontdekte dat er in Nederland geen gespecialiseerde stemmenbureaus bestonden. “Er waren wel modellenbureaus, of bureaus voor musici, maar dat was alles. Toen ben ik maar gewoon begonnen, uit het niets, met een bandrecorder en een microfoon, waarmee ik stemmen begon op te nemen in de huiskamer. De cassettes verstuurde ik naar reclamebureaus en radio- en televisieproducenten.”

Dat was in november 1978. Nu, zeventien jaar later, is Multi-Voice gevestigd in een villa aan de Hilversumse Godelindeweg. Het bureau is uitgegroeid tot een stemmenadviesbureau dat jaarlijks 5 à 600 stemmen laat spreken bij uiteenlopende klanten: reclamemakers, bedrijven, film- en televisieproducenten. Die kunnen een wensenlijstje bij Multi-Voice op tafel leggen. Het bureau zoekt dan uit welke stem het best bij welke opdracht past.

Multi-Voice is een soort uitzendbureau voor stemmen. 'Booking manager' Carin van 't Net boekt de opdrachten van klanten en adviseert een stem. Vervolgens zoekt geluidstechnicus André Ederveen, die het stemmenbestand beheert, op de 'harde schijf' de stem die het best bij de opdracht past. Ook neemt hij nieuwe stemmen op in de kleine studio op de eerste etage. “Voor de promotietapes”, zegt Manintveld. Sinds kort heeft Multi-Voice ook een site op Internet, en kan men via het telefonische voice-response systeem naar een bloemlezing uit het stemmenbestand luisteren.

Multi-Voice biedt dan ook niet zomaar stemmen van Jan en Alleman. Uitsluitend geoefende stemmen worden in het bestand opgenomen. Manintveld stelt hoge eisen aan 'zijn stemmen' en legt uit dat er veel bij het verkrijgen van een goede stem komt kijken.

“Er zijn twee criteria waarop je een stem kunt beoordelen. Aan de ene kant kun je luisteren naar het timbre, ofwel de kleur van een stem: dat is de natuurlijke stem van iedereen. Maar een stem heeft ook een bepaalde flexibiliteit, bijvoorbeeld van hoog piepend tot laag brommend. Die laatste eigenschap is voor het stemmenbureau de belangrijkste, maar ook het moeilijkste te beheersen.”

“Je moet niet alleen van de automatische spreekstijl uitgaan. Wij leren allemaal automatisch spreken, en het wordt als heel normaal ervaren dat iedereen dat kan. Maar automatisch spreken is altijd een vorm van improviseren. Je pakt een gitaar en je speelt een liedje na dat je op de radio gehoord hebt, dat idee. Maar nu krijg je noten voorgeschreven. Als je niet eerst een keer geleerd hebt hoe je noten moet lezen, dan kun je ze niet zomaar spelen. Met stemmen werkt het net zo.”

Mensen die hun stem in het bestand van Multi-Voice willen laten opnemen, moeten echt gemotiveerd zijn, temeer omdat het bureau geen trainingen biedt. “Ik ben geen spraakleraar. Mensen komen hier een stemtest doen. Daarna krijgen ze van ons te horen wat eraan schort, en of het zin heeft om daar iets aan te gaan doen. En dan is het helemaal aan die stem om te bepalen of hij met die informatie iets gaat doen. Als dat zo is, heb je kans dat ze over een half jaar weer eens bellen en zeggen dat ze weer iets van zich willen laten horen. Maar de mensen moeten het thuis zelf doen. We kunnen ze alleen maar enkele basistechnieken meegeven.”

Bij Multi-Voice komen zo uiteindelijk alleen maar geoefende stemmen terecht. Toch kent iedere stem zo zijn eigen specialisme. “Er zijn stemmen die fantastisch commercials kunnen doen. Die kunnen korte teksten van vijf of zes regels behappen. Maar teksten van documentaires van twintig pagina's lang vergen veel meer concentratie. En dan heb je natuurlijk de all round-stemmen: die zijn zo flexibel, dat ze beide goed kunnen.

Naast een flexibele stem moet een spreker van Multi-Voice ook verstand van communicatietechnieken hebben. “Als een soort kameleon moet een stem zich aanpasen aan het produkt en de doelgroep. Maar die doelgroep zie je niet, en geeft ook geen feedback, zoals mensen in een zaal. Je moet je dus helemaal op die doelgroep voorbereiden en je op de communicatie van de tekst concentreren, zoals een artiest zijn rol instudeert. Dan pas krijgt die tekst een bepaalde energie waardoor de luisteraar het gevoel krijgt dat er iemand voor hem bezig is.”

Veel klanten weten vaak niet wat ze van een stem kunnen verwachten. Multi-Voice kan de klant daarbij van advies voorzien, denkt Manintveld. “Je moet je eerst afvragen: wat wil je met je boodschap bereiken, en welke doelgroep wil je bereiken. Maar ook: in welke stijl wil je die doelgroep dan benaderen, en welke stijl past bij het product.”

Volgens Manintveld kun je niet een lijst opstellen waarop staat: die stem past bij dat soort produkten. Uiteindelijk gaat het een klant niet zozeer om de keus van het instrument, alswel om de keus van de speler van dat instrument. “De klant wil voor zijn produkt een spreker die meteen begrijpt wat de bedoeling is als hij een tekstje onder ogen krijgt en in welke stijl en sfeer hij dat moet interpreteren. Dat scheelt hem ook in de kosten: hoe sneller de commercial wordt opgenomen, hoe hij eerder uit de gehuurde studio kan en hoe goedkoper de produktie uiteindelijk is. Alleen geroutineerde sprekers kunnen dat.”

De stemmen van Multi-Voice hebben dan ook allemaal al in hun werk met een microfoon te maken gehad. “We hebben mensen die uit de omroep komen, mensen die vroeger disc-jockey zijn geweest, er zijn ook zangers en zangeressen bij.” Zo staan er op de stemmenlijst van Multi-Voice Harmke Pijpers, omroepster van de VPRO, disc-jockey Meta de Vries, oud Frizzle Sizzle-zangeres Marjon Keller en Freek Simon, presentator bij Tros-Radio.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden