Opinie

Bundeling van Europese krachten is noodzakelijk

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Geef Brussel een zwaardere rol. Geen enkel land is in z'n eentje in staat op te boksen tegen de opkomst van nieuwe economieën.

Zou de ernstigste internationale kredietcrisis sinds De Grote Depressie van de jaren dertig minder ingrijpende gevolgen hebben gehad als we allemaal nog onze oude vertrouwde nationale valuta hadden gehad?

Geen sprake van. Niets is verleidelijker dan te proberen de gevolgen van een crisis af te wentelen op de buren, met alle schadelijke gevolgen van dien voor het weerstandsvermogen van de Europese economie.

De zwakke kredietwaardigheid van met name Zuid-Europese landen is zorgelijk, evenals het gebrek aan dynamiek en groeikracht van hun economieën. De zogenaamde strategie van Lissabon uit 2000, een actie- en ontwikkelingsplan voor de Europese Unie, was met name gericht op het verstevigen van de basis voor duurzame economische groei in Europa en het wegnemen van structurele zwakheden.

De Lissabon-agenda schetste wat nodig zou zijn om te bereiken dat Europa tien jaar later zou zijn uitgegroeid tot de sterkste kenniseconomie ter wereld. Dat voornemen was op zichzelf lofwaardig.

Het zware accent op versterking van de kenniseconomie evenzeer. Het ontbrak echter aan een effectief instrumentarium om die ambitie waar te maken. De oorzaak lag grotendeels in het ontbreken van bereidheid bij lidstaten om een zwaardere rol aan 'Brussel' toe te kennen.

In 2004 bracht ik samen met een 'High Level Group' een onafhankelijk advies over de eerste vijf jaar hierover uit. Dat loog er niet om: veel lidstaten dreigden de gestelde doelen niet te zullen halen, er was een schrijnend gebrek aan hervormingsbereidheid. Er gebeurde weinig tot niets mee.

Iedereen kon al jaren zien aankomen dat de Europese economieën zich moeten aanpassen aan veranderende verhoudingen internationaal. De opkomende economieën (langzamerhand een understatement) eisen een groeiend deel van de globale welvaart op. We zullen alleen dan in staat blijken ons welvaartsniveau te handhaven als wij tijdig hervormingen doorvoeren, ons vernieuwen en aanpassen. Wie te lang wacht, betaalt een hogere prijs en de tragiek is dat juist de zwakkeren daardoor het zwaarst worden getroffen.

We staan de komende jaren in Europa voor een dubbele opgave: de uit het lood geslagen overheidsfinanciën weer op orde brengen, én de basis leggen voor duurzame groei. Tegelijkertijd zien we overal in Europa een worsteling tussen een vaak sterk naar binnen gerichte publieke opinie, en beleidsmakers die het Europese scheepje drijvende willen houden.

Het afgelopen half jaar is in Europa vooruitgang geboekt. Er zijn harde afspraken gemaakt over begrotingsdiscipline en duidelijke bewegingen om Brussel een zwaardere stem te geven inzake financieel-economisch beleid, waarover de lidstaten in het verleden volledig eigen baas wilden zijn.

Het zal de komende jaren heel wat moed, overtuigingskracht en stuurmanskunst vragen om de overheidsfinanciën op orde te krijgen en de economie te hervormen. De waarde van het Nederlandse lidmaatschap van de Europese Unie kan niet genoeg worden onderstreept, zeker voor een open economie als de onze.

Wie verder kijkt dan zijn neus lang is, ziet dat Europa aan mondiale relevantie inboet, niet alleen door de crisis, maar ook door de opkomst van nieuwe economische krachten. Geen enkel Europees land is in zijn eentje in staat daar tegenop te boksen. Bundeling van krachten is geboden. Belangrijke stappen in die richting zijn al gezet, wrang genoeg misschien wel dankzij de crisis.

Dit is een ingekorte versie van de lezing die Wim Kok op 19 april hield op het Montesquieu Instituut in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden