Buma maakte het CDA invloedrijk, maar ook somberder

Hij was de leider die het CDA liet uithuilen en opnieuw beginnen, nadat de partij op een historisch dieptepunt was beland. Sybrand van Haersma Buma (53) vertrekt uit de Tweede Kamer, net nu het CDA bezig is de door hem uitgezette koers bij te stellen.

Op de werkkamer van Sybrand van Haersma Buma staat een knaloranje bank. Het ontwerp detoneert wat met de klassieke inrichting van de ruimte van de CDA-fractievoorzitter. De bank is voor bezoekers, die hij vaak en veel ontvangt, want Buma wil luisteren naar wat er leeft in het land en in zijn partij. Er is ook een knaloranje fauteuil. Dat is de zitplaats van Buma zelf.

De verhoudingen zijn duidelijk in de werkkamer – net als in het CDA. Buma is de leider. Zijn statuur is onomstreden. Sinds 2012 zet hij de lijnen uit als lijsttrekker. Na het gedoogavontuur met de PVV, tijdens de jaren in de woestijn van de oppositie en ook toen de christen-democraten terugkeerden naar het centrum van de macht, was het Buma die de koers en de strategie verlegde. Hij heeft het CDA een nieuw smoel gegeven. Conservatiever en dwarser.

“We gaan het anders doen dan in het verleden”, beloofde hij, toen hij in 2012 lijsttrekker werd. Nu vertrekt hij om burgemeester in Leeuwarden te worden. Een teken dat zijn klus geklaard is?

Manifest

Toeval of niet, Buma vertrekt juist op het moment dat in de partij zijn koers ter discussie staat. Prominente leden kwamen onlangs met een manifest. Ze willen ‘meer leiderschap, een offensief klimaatbeleid, meer Europese samenwerking’. Vanuit de afdelingen klinkt ook de wens dat het CDA weer ‘meer compassie’ laat horen. Allemaal zaken waar Buma een uitgesproken ander profiel op heeft, en waar de achterban nu vraagt om een bijstelling.

Zijn koers mag dan onderwerp van debat zijn, zijn verdiensten binnen het CDA zijn dat niet. Buma bracht de rust in de partij terug. De christen-democraten zijn weer invloedrijk. Onder zijn leiding vocht het CDA zich terug van het historische dieptepunt van slechts 13 zetels in 2012. Terugkeer naar de hoofdrol van vroeger zit er niet meer in. Het CDA is nu de derde partij, althans bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer (2017) en ook onlangs voor de Provinciale Staten.

Gedoogcoalitie

Buma (53) is al zijn halve leven verbonden aan de CDA-fractie op het Binnenhof. Anders dan eerdere christen-democratische leiders, is hij nooit premier geweest of zelfs ‘maar’ minister. Hij kwam er in 1994 bij de fractie binnen als jonge jurist, na een studie in Cambridge, en werd medewerker. In 2002 volgde een plek op de lijst voor de Tweede Kamer. Het CDA werd de grootste, vlak na de moord op Pim Fortuyn. Tijdens de gedoogcoalitie met de PVV, in 2010, was het Sybrand Buma die de taak kreeg om als fractievoorzitter die riskante operatie mede in goede banen te leiden. Het resulteerde in weglopende kiezers, met als gevolg de dramatische uitslag van 2012, de eerste verkiezingen waarbij hij lijsttrekker was.

Het CDA belandde in de oppositie, waar Buma er vaak met gestrekt been inging. Zo kenden de andere partijen het CDA niet. Buma’s grote vrees was dat het CDA kleurloos aan de kant zou blijven staan. In het eerste serieuze debat met premier Rutte, zei hij: “U zoekt het maar uit”.

Terwijl Rutte tijdens de economische crisis met de rest van de oppositie constructieve akkoorden sloot, hield Buma zijn fractie daar buiten. Hij paste voor ‘achterkamertjesgedoe’. Premier Rutte ergerde zich zo dat hij Buma een ‘pruilende peuter’ noemde. De verhoudingen waren moeizaam, ook persoonlijk. Maar een echte protestpartij maakte Buma toch niet van zijn CDA. Vanuit de oppositie stemde de fractie in 90 procent van de gevallen mee met het kabinet.

Buma maakte zijn belofte waar dat onder zijn leiding het CDA het ‘anders ging doen dan het in het verleden’, ook inhoudelijk. Hij bezorgde het CDA een nieuw profiel: conservatiever dan voorheen. Een partij die de bezorgdheid van de boze burger vertolkte. Hij stond op de rem bij de Europese hulp aan Griekenland, op de rem over immigratie en vooral op de rem over het klimaat.

Somber

Het CDA klonk steeds somberder. “Ik zie een samenleving die langzaam afbrokkelt”, zei Buma, na de opkomst van Donald Trump. Zijn antwoord: de samenleving versterken en de gezamenlijke identiteit verdedigen. Dat Buma zo de nadruk legde op identiteit en zelfs het Wilhelmus weer op school wilde laten zingen, kwam hem op kritiek te staan. Schoof het CDA nou op richting PVV?

Buma vond die kritiek onterecht: “De mensen die mij somber vinden (…) zien niet wat er gaande is. Mensen hebben het gevoel dat de economische groei er niet voor hen is – de banen niet, de opleidingen niet en de politiek ook niet”.

In de huidige coalitie met VVD, D66 en ChristenUnie kan Sybrand Buma soms nauwelijks verhullen hoeveel moeite sommige afspraken uit het regeerakkoord hem kosten.

Opel

Dat geldt met name voor het klimaatbeleid. Buma heeft zich opgeworpen als de verdediger van de ‘Opelrijder versus de Teslarijder’. ChristenUnie en D66 vragen zich bezorgd af of het CDA het regeerakkoord op dit klimaatpunt wel echt steunt. Wat is de handtekening van Buma waard? Zijn opvolger, wie het ook wordt, zal moeten uitvechten of de CDA-fractie met meer enthousiasme dan nu het Klimaatakkoord gaat steunen. Buma hoeft die opdracht niet meer uit te voeren. Hij moet straks hooguit beslissen of hij als burgemeester een Tesla als dienstauto wil, of toch een Opel.

Lees ook: 

Sybrand Buma vertrekt uit Den Haag en wordt de nieuwe burgemeester van Leeuwarden

Sybrand Buma verlaat Den Haag om burgemeester te worden in Leeuwarden. De gemeenteraad van de Friese hoofdstad heeft de CDA-leider vanavond voorgedragen.

Welke kroonprins of -prinses van het CDA volgt Buma op?

Eerst een tussenpaus… Sybrand Buma zelf noemde het een ‘luxepositie’. Waar de VVD de vraag wie Mark Rutte moet opvolgen als partijleider liefst voor zich uitschuift, staan bij het CDA zeker twee kroonprinsen in de coulissen.

Een ideologische coup tegen Buma

Wopke Hoekstra, een van de mogelijke opvolgers als CDA-leider, pleitte in zijn Humboldt-lezing voor een pro-Europese koers. Columnist Hans Goslinga ziet dat als een onbedoelde coup tegen CDA-leider Buma. “Hoekstra verbindt de christen-democraten, na een tijdelijke dwaling in het spoor van de vermeende boze burger, weer met hun historische rol als stichters van de Europese gemeenschap”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden