'Buitensporig fusiebeleid' remt economie

AMSTERDAM - De kip vraagt aan het varken: ,,Ham and eggs. Fantastisch. Als wij fuseren hebben wij de toekomst. Zullen we dat doen?''

Jelle Brandsma

Het varken aarzelt. ,,Jij blijft eieren leggen, maar ik ga eraan.''

De kip antwoordt: ,,Dat is toch altijd zo bij fusies''.

De vraag is wie het varken is en wie de kip bij de ontrafeling van de onderneming Vopak. De splitsing werd maandag bekendgemaakt. Dit bedrijf ontstond drie jaar geleden na besprekingen tussen Van Ommeren en Pakhoed. De fusie mag als mislukt worden beschouwd en dat voedt de discussie over het nut van overnames en het smeden van coalities in het bedrijfsleven.

Van Ommeren organiseerde de tijdelijke opslag van onder meer olie en chemicaliën in tanks en transporteerde deze goederen in zeeschepen. Pakhoed deed ook aan tankopslag en handelde daarnaast in chemicaliën. Het idee dat een klant die chemicaliën bestelt, soms tijdelijk wil opslaan, blijkt een misvatting. Daarom wordt de chemicaliënhandel verzelfstandigd en Vopak gaat door als tankopslagbedrijf. Van Ommeren had beter drie jaar geleden de tankopslagactiviteiten van Pakhoed kunnen kopen.

Er zijn meer voorbeelden van mislukte fusies. Kaasbedrijf Wessanen en drankenfabrikant Bols gingen samen en later uit elkaar. Idem dito bij papierbedrijf KNP en kantoorartikelenhandel Buhrmann-Tetterode. Hoogovens en Hoesch ontbonden in een ver verleden al hun relatie.

Fusiespecialist Hans Schenk had de directeuren van Van Ommeren en Pakhoed bij de aankondiging van de samenwerking nog gewaarschuwd: doe het niet. En hij krijgt gelijk. Schenk betoogt al jaren dat fusies bij grote concerns zelden meerwaarde hebben. Ook grote overnames zijn vaak nutteloos, meent de hoogleraar Industriebeleid in Tilburg: er is bijvoorbeeld een cultuurverschil of de activiteiten sluiten niet bij elkaar aan. In ieder geval ontstaat niet meer winst, geen snellere groei en al helemaal geen vernieuwing.

Minimaal 65 procent van de fusies in de financiële dienstverlening draait uit op een teleurstelling. In de rest van het bedrijfsleven is het nog erger. Daar is de kans op succes 15 procent zo blijkt uit onderzoek dat hij verrichtte. Ondernemingen geven kapitalen uit, meestal een bonus bovenop de beurskoers. Tussen 1996 en het jaar 2000 gaven de bedrijven in Europa en de Verenigde Staten 9000 miljard dollar uit aan fusies, stelt Schenk.

,,Dan kun je denken: 'Jammer voor die bedrijven; ze doen maar'. Maar veel ondernemingen zijn zo groot dat er wel degelijk een breder belang in het spel is. Als Philips omvalt met die tienduizenden werknemers, is dat een maatschappelijk probleem'', zei hij een paar jaar geleden al.

,,Het is het klimaat van over elkaar heen buitelende ondernemingen en bestuursvoorzitters dat de fusiegolf steeds aanwakkert'', stelt hij nu. ,,Als het ene bedrijf overneemt moet het andere ook meedoen, al dan niet onder luid gejuich van beursanalisten. Het is een bekend liedje: eten of gegeten worden. Bij Van Ommeren en Pakhoed waren het ook de aandeelhouders die keer op keer herhaalden: fuseer!''

'Het buitensporig fusiebeleid' is volgens de hoogleraar zelfs de oorzaak voor de economische stagnatie van vorig jaar. Ging bijvoorbeeld KPN zich niet te buiten aan de overname van E-plus in Duitsland? En waarom? Vooral om te voorkomen dat niet KPN maar een concurrent de Duitse markt in handen zou krijgen.

Niet alle fusies leiden tot een debacle. ABN ging samen met de Amro Bank en NMB Postbank met Nationale Nederlanden. Unilever was succesvol met de aankoop van Bestfoods.

Schenk vindt dat de maatschappelijke risico's zo groot zijn dat de overheid beter moet toezien op fusies. De Europese Commissie en de Nederlandse Mededingingsautoriteit beoordelen al of een overname leidt tot een te dominante machtspositie waardoor vrij concurrentie in het geding kan komen. Volgens Schenk moet de overheid ook beoordelen of een fusie nut heeft en 'leidt tot schepping van economische meerwaarde'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden