Buitenlandse zaken noemt Afrikaans land op dubieuze gronden veilig

AMSTERDAM - Somalië vakantieland? Volgens buitenlandse zaken wél. “Wekelijks vliegen tien tot vijftien Somalische vluchtelingen uit Nederland naar Mogadishu voor vakantie, dan wel familiebezoek”, zegt het ministerie. VVD-Tweede-Kamerlid Rijpstra telt jaarlijks zelfs meer dan duizend Somaliërs die naar hun geboorteland reizen.

Rijpstra vindt het “de spuigaten uitlopen”. Samen met zijn CDA-collega De Hoop Scheffer wil hij staatssecretaris Schmitz van justitie hierover na het zomerreces aan de tand voelen. De Kamerleden eisen “maatregelen in Europees verband”.

Buitenlandse zaken baseert zich op een rapport dat een ambtenaar vorig jaar schreef na zijn rondreis door Somalië. Hij verbleef anderhalf jaar geleden in Somalië om te bekijken of het land veilig genoeg is om uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers terug te sturen.

De ambtenaar vloog destijds met een vliegtuigje van Red Sea Airlines naar Baledogle, het vliegveld nabij de hoofdstad Mogadishu. Tijdens die vlucht, zo schreef de ambtenaar in oktober vorig jaar aan zijn bazen, hoorde hij “van een van de managers van Red Sea Airlines dat wekelijks tien à vijftien Somalische 'vluchtelingen' (verblijfstitel onduidelijk) uit Nederland naar Baledogle vliegen voor vakantie of familiebezoek”.

De ambtenaar heeft die informatie niet nagetrokken. “Ik heb dat gewoon in het vliegtuig gehoord”, vertelde hij deze week nog. Deze 'feiten' zijn destijds verwerkt in een rapport, waarin buitenlandse zaken meldt of Somalië wel of niet veilig is, het zogeheten ambtsbericht.

Waarschijnlijk heeft de passage over wekelijks heen en weer reizende Somaliërs ertoe bijgedragen dat buitenlandse zaken positief oordeelde over de veiligheidssituatie in dat land. In mei vorig jaar rapporteerde het ministerie dat de situatie in vrijwel geheel Somalië (Mogadishu uitgezonderd) zo stabiel is, dat uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers geen gevaar lopen bij uitzetting.

Dezelfde ambtenaar, zo blijkt verder in het verslag, sprak in januari vorig jaar ook met een vertegenwoordiger van de 'Bashkirische luchtvaartmaatschappij'. Die vertelde hem dat er “voldoende klandizie is om een wekelijkse vlucht te openen tussen Nederland en Somalië”. De ambtenaar: “Tussen de Bashkirische luchtvaartmaatschappijen en Red Sea Airlines worden verkennende gesprekken gevoerd.”

Failliet

Navraag bij Red Sea Airlines leert dat de klandizie toch wat tegenviel. Red Sea Airlines moest zijn plannen voor een lijndienst tussen Amsterdam en Mogadishu opgeven en ging in april dit jaar failliet, zo meldde een woordvoerder enkele weken geleden.

Vakantie in Mogadishu is op dit moment toch al een buitengewoon hachelijk avontuur. In de stad zelf wordt sinds enige weken weer zwaar gevochten tussen twee rivaliserende clans. Die gevechten kostten twee weken geleden het leven aan Somaliës beruchtste krijgsheer, Mohamed Farah Aidid. De gevechten concentreren zich onder meer op het vliegveld Baledogle.

Maar los daarvan: het blijkt dat niemand precies weet hoeveel Somalische vluchtelingen “op vakantie” gaan naar hun door de burgeroorlog verscheurde geboorteland. Dat er Somaliërs zijn die individueel afreizen naar buurland Djibouti of 'veilige' gebieden van Somalië, staat vast. Ze doen dat meestal vanwege familiebezoek of het regelen van gezinshereniging.

- Vervolg op pagina 3

Met welke documenten reizen vluchtelingen? VERVOLG VAN PAGINA 1

Woordvoerders van buitenlandse zaken en justitie hebben geen officiële cijfers en willen alleen kwijt, dat Somaliërs “geregeld” op en neer reizen. Tegelijk neemt buitenlandse zaken geen afstand van de anderhalf jaar geleden genoemde aantallen van “tien à vijftien per week”.

Blijft de vraag: met welke reisdocumenten reizen die Somalische vluchtelingen dan? Vluchtelingen met bijvoorbeeld een A-status mogen helemaal niet naar het land van herkomst reizen. Die hebben namelijk asiel gekregen vanwege vervolging door hun eigen land.

Wie teruggaat, loopt het risico dat het ministerie van justitie zijn status intrekt.

Dat is volgens VluchtelingenWerk nog nooit gebeurd. Hetzelfde geldt voor Somaliërs met een voorlopige vergunning tot verblijf.

En Somaliërs die met valse papieren Nederland willen verlaten, kunnen door de marechaussee op Schiphol tegenhouden worden en aangeklaagd voor fraude. Alleen mensen met een verblijfsvergunning zonder beperkingen (VTV) kunnen ongehinderd reizen.

Het ministerie van buitenlandse zaken komt ook niet terug op andere beweringen die zijn ambtenaar deed in een wat recenter verslag aan zijn bazen. In maart dit jaar reisde de man opnieuw af naar Somalië, ditmaal om het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers ter plekke voor te bereiden. Hij was in gezelschap van een medewerker van de Nederlandse ambassade in Nairobi.

Zoals Trouw eerder berichtte, deed het duo zaken met een aantal krijgsheren, onder wie generaal Mohamed 'Morgan' Said, schoonzoon van wijlen dictator Siad Barre.

'Goed geëformeerd'

In de Geddo-regio, zo schrijft de ambtenaar, hoorde hij van een “goed geïnformeerde gesprekspartner” dat er zo'n vijfduizend Somaliërs onder valse voorwendselen in Nederland zouden wonen. Het gaat om “pseudo-Marehan-clanleden die onder het mom van gezinshereniging naar Nederland zijn gekomen. In feite zijn ze afkomstig uit buurlanden van Somalië”, meldt de ambtenaar in zijn verslag.

Ook die informatie blijkt niet te kloppen. Volgens cijfers van de Internationale organisatie voor migratie (IOM) zijn in de periode tussen januari 1993 en augustus 1996, exact 737 Somaliërs uit 299 gezinnen herenigd met hun familie in Nederland. En de “goed geïnformeerde gesprekspartner” blijkt een lokale medewerker van een Nederlandse Unosom-functionaris.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden