Buitenland / 'In de VS regelen we dat buiten de rechtszaal'

Amerika staat bij uitstek bekend als het land waar consumenten die zich slecht behandeld voelen, naar de rechter stappen. Maar over de kwaliteit van het onderwijs gaan de rechtszaken niet, meldt het ministerie van onderwijs in hoofdstad Washington D.C. In Nederland wordt juist een toename van zulke zaken verwacht.

,,Oh, my. Van zoiets heb ik in de twaalf jaar dat ik hier werk nog nooit gehoord'', zegt Roger Murphey op de vraag of de VS z'n eigen Karina Schaapman heeft. Murphey gaat in Washington op het ministerie van onderwijs over de juridische zaken - klachten, rechtszaken - die zo hoog oplopen dat ze niet in een van de Amerikaanse staten blijven hangen, maar de hoofdstad bereiken. In Nederland noemen we het wel hoofdschuddend ,,Amerikaanse toestanden'' als iemand snel naar de rechter stapt - maar procederen over de kwaliteit van het onderwijs, dat kennen ze in de VS niet.

De kritische consument Karina Schaapman heeft dus geen Amerikaanse tegenhanger, als je Murphey mag geloven. O jawel, rechtszaken zijn er in de VS ook qua onderwijs wel - maar niet van moeders die de bijleskosten vergoed willen krijgen als de basisschool in gebreke bleef. En evenmin van vaders die vinden dat de universitaire opleiding van hun dochters te weinig om de hakken heeft. Met andere woorden, niet over de kernvraag voor een kritische consument: geeft het onderwijs me eigenlijk wel waar voor m'n geld?

Murphey houdt een lijst bij van de onderwerpen waar het in de VS dan wel over gaat. Vorig jaar reisden 6.628 onderwijsconflicten van de plek waar ze ontstonden naar het federale onderwijs-hoofdkwartier, Washington DC. Daarvan ging meer dan de helft (53 procent) over de afwezigheid van een of andere voorziening waardoor een gehandicapte een opleiding niet, of niet goed, kon volgen. Bijna een op de drie (30 procent) ging over seksediscriminatie. ,,Daarbij moet je je voorstellen dat een jongen niet is toegelaten tot een winkel-opleiding, of een meisje niet tot iets technisch. Die afwijzing wordt dan uitgelegd als een afwijzing op grond van geslacht, en aangevochten. Eén procent van alle klachten gaat over leeftijdsdiscriminatie: 'Ik ben gepensioneerd, ik wil studeren, maar het college laat me niet toe'. De rest bestaat uit zaken op grond van ras of kleur: 'Ik word niet toegelaten tot het speciale programma voor getalenteerde studenten omdat ik zwart ben'.'' Er zit, vertelt Murphey, een flinke stok achter de deur voor schoolboards om dergelijke klachten serieus te nemen: krijgt de klager van Washington gelijk, dan brengt dat de subsidie van de school in gevaar. ,,Dat verhoogt de bereidheid om een regeling te treffen zeer''.

Dat er in de VS nog eens een Karina Schaapman of een Jack Weil zal opstaan, acht Murphey niet waarschijnlijk: ,,Als ik het verhaal zo hoor, dan zou een dergelijk conflict hier in de VS buiten de rechtszaal geregeld zijn. Ik denk dat er dan een deal gemaakt was dat de school die bijleskosten betaalt, maar dat de school tegelijk geen schuld erkent. En, dat het betaalde bedrag niet publiek gemaakt mocht worden. Op die manier voorkom je een sneeuwbal-effect. Als maar vijf mensen kopiëren wat die ene moeder deed, en het is de menselijke natuur om dat te doen, dan heb je een probleem.'' Veruit meestal luidt het advies van Washington aan de school dat die de gewraakte procedure voortaan helderder moet uitleggen.

In VS, in Europese ogen vaak gezien als de bakermat van een kwestieuze claimcultuur en - doorgaans zonder concreet te worden - aangeroepen als voorbeeld van hoe het niet moet, valt het qua onderwijs blijkbaar nogal mee met het geclaim en geklaag: ruim 6600 klachten op bijna 20 miljoen onderwijsconsumenten, dat is nog geen promille.

In Nederland liepen bij de Onderwijsinspectie afgelopen jaar in verhouding meer binnen: ruim 2900 klachten, waarvan het leeuwendeel (bijna 2500) afkomstig uit basis- en voortgezet onderwijs. Net als de 6600 Washingtonse klachten, mag je ook hier aannemen dat het de top van een ijsberg is: heel wat conflicten komen nooit bij de Inspectie terecht omdat basisscholen, sinds augustus 1998 verplicht, een klachtencommissie moeten hebben en die ze al afdeed. De komst van zulke plaatselijke commissies verklaart ook waarom er bij de Inspectie sindsdien 23 procent minder klachten binnenliepen. Die klachten gaan over toelating, schorsing en verwijdering, rapportcijfers, lesuitval, het onderwijsprogramma of pedagogische maatregelen.

Advocaat mr F. Oudolf, betrokken bij de zaak van de ouders De Rooij en hun hoogbegaafde dochter Frédérique versus de Gooise basisschool, denkt dat de handvol geruchtmakende rechtszaken van de afgelopen twee jaar het begin is van een grotere stroom. ,,Het onderwijs is nu bepaald niet het grootste rechtsgebied. Maar het is wel zichtbaar aan het toenemen. In juridische tijdschriften duiken meer en meer onderwijszaken op, en dat terwijl lang niet elke zaak een vaktijdschrift haalt, maar alleen een interessant geval.''

De landelijke klachtencommissie voor het openbaar onderwijs bestaat pas twee jaar. ,,Ik ben er al twee keer geweest voor een klacht. Dat is typerend. Er wordt uberhaupt meer geprocedeerd; je zou kunnen zeggen dat de lont van de mensen bezig is korter te worden. Maar dat zal zich zeker ook tot het onderwijs gaan uitstrekken, want het belang van onderwijs wordt meer en meer ingezien en bovendien gebeurt er binnen een school meer dan vroeger: drugs, criminaliteit.''

Volgens Oudolf kan het dan ook niet lang meer duren, of de in onderwijszaken gespecialiseerde advocaat duikt op. ,,In de financiële advocatuur zie je, na specialisatie, nu ook superspecialisatie: iemand is niet zomaar specialist in financieringskwesties, maar bijvoorbeeld in vliegtuigfinanciering. Of neem het strafrecht: daar zijn de specialisten zelfs beroemd, zoals Spong of Moszkowicz. Ik ben geen profeet, maar ik denk dat je over twintig jaar ook bekende namen hebt voor onderwijskwesties.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden