Buitenbeentjes en misbaksels

Mauritshuis haalt hoogte- en dieptepunten uit het depot.

Plekken waar je niet mag komen, hebben iets intrigerends. Dat geldt ook voor museumdepots. Wat voor schatten liggen daar verborgen? Het is een veel gestelde vraag in musea. Aanleiding voor het Mauritshuis in Den Haag om het publiek kennis te laten maken met dit onzichtbare deel van de collectie. Het museum haalde 52 schilderijen uit het depot om duidelijk te maken waarom ze niet op zaal hangen. Daarvoor kunnen allerlei redenen zijn: ze zijn te groot, in slechte conditie, lelijk, er zijn er te veel van, het zijn miskopen of buitenbeentjes.

Waarom verkopen musea hun winkeldochters niet? Zo gemakkelijk gaat dat niet. Het afstoten van museumstukken is aan strikte regels gebonden. Ze moeten bijvoorbeeld eerst aan andere musea worden aangeboden. Maar tijdens de speurtocht door het depot vroeg directeur Emilie Gordenker van het Mauritshuis zich af of ze dat wel moest willen. De collectie, waarvoor stadhouder Willem V de basis legde, is sinds deze in 1822 werd ondergebracht in het Mauritshuis, altijd intact gebleven. Gordenker: "Dat unieke ensemble gaat verloren als je er stukken uithaalt." Daar komt bij dat je nooit weet hoe modes in de kunst veranderen. Dat ene wanstaltige schilderij wordt misschien ooit heel populair. Gordenker: "En wie weet gaat er ooit iemand een proefschrift schrijven over die vergeten kunstenaar bij ons op zolder."

Een restauratie kan ook wonderen doen, leert deze tentoonstelling. Net zoals een veronderstelde miskleun een uniek stuk kan blijken. Gordenker: "Je weet nooit wat je nog gaat ontdekken, de technieken worden ook steeds beter."

De collectie van het Mauritshuis omvat 850 stukken, grotendeels schilderijen, van oude Hollandse en Vlaamse meesters. Zo'n 300 worden in het depot bewaard. Sommige verdienen dat echt niet: ten minste twee depotstukken mogen na afloop van de tentoonstelling op zaal blijven, verwacht Gordenker.

Eén ervan is het schilderijtje 'Vrolijk gezelschap in een park' (1614) van Esaias van de Velde. Het was zo vies en vergeeld, dat het ontoonbaar was. Nadat de restaurator het onderhanden had genomen en ook onderzoek had gedaan, bleek dat dit een uniek werk is. Waarschijnlijk is het de eerste keer dat Van de Velde een buitenpartij schilderderde, destijds een nieuw genre in de schilderkunst.

Sommige kelderstukken kunnen misschien als langdurig bruikleen naar een ander museum. Dat verdient in ieder geval het schilderij 'Dode Zwaan' van Jan Weenix (1700-1719), een prachtig werk, maar met zijn 3,5 bij 2 meter is het te groot voor een vaste plek op zaal.

Een mooi initiatief, deze onthullende en vermakelijke selectie, waar ook de bezoekers nog iets te kiezen hebben. Zij mogen hun lievelingen die achtergebleven zijn in het depot, bij toerbeurt alsnog een plek in de tentoonstelling geven.

Hoogte- en dieptepunten uit het depot, t/m 8 mei in het Mauritshuis, Den Haag.

Miskoop blijkt unicum

Deze bejubelde aankoop bleek later een miskoop. Koning Willem I kocht dit werk als een echte Rafaël, maar dat is het niet. Het schilderij was als dieptepunt uit het depot geselecteerd. Na een onderzoek bleek het één van de vroegst bewaarde voorbeelden van een figuurstuk op goudleer.

Misbaksel

Een aandoenlijk tafereel van de oude Simeon met het kind Jezus. Maar het is zo sentimenteel verbeeld en slecht geschilderd, dat het naar het depot is verbannen.

Te veel

Dit portret maakt deel uit van een serie van 25 officiersportretten. Te veel om allemaal op zaal te hangen. Voor deze expositie is een uitzondering gemaakt.

Buitenbeentje

Een prachtig schilderij, maar dit voorbeeld van vroeg negentiende-eeuws classicisme past niet in de collectie van Hollandse en Vlaamse meesters van de vijftiende tot en met de achttiende eeuw.

Afgebladderd

Jarenlang hing dit schilderij in een vochtige ruimte in het toenmalige Nederlands-Indië. Daardoor is de verflaag gebarsten. Restauratie is zo ingrijpend, dat het voorlopig wordt geconserveerd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden