Buiging voor de wijze uil

Beeld Kerkuil Sterre geschilderd door Bos, opgenomen in 'Het Uilen Dagboek'.

Kunstenaar Paul Christiaan Bos schreef een boek over de uilen in zijn tuin. 'Ik wist dat zij een boodschap voor ons zouden hebben.'

Een bezoek aan de burcht om misschien een glimp van de uilen op te vangen zit er niet in vandaag. Paul Christiaan Bos (58) is stellig: "Daar zou ik niet op rekenen. Ze zijn heel erg benauwd op dit moment. Ik weet niet wat er aan de hand is. Een hermelijn, een kiekendief, een marter in de buurt misschien." Zijn uilen laten zich momenteel overdag zien, maar dat is nu juist een veeg teken volgens Bos die zijn beschermelingen daarom niet wil blootstellen aan vreemde ogen. "Normaal moet het rood uit de lucht zijn, dan komen ze pas tevoorschijn."

De kunstschilder uit Friesland heeft 'Het Uilen Dagboek' uitgebracht. In beeld en woord schetst hij de lotgevallen van moederuil Feline, vader Coppernickle en hun jongen. In 2011 kwamen de uilen in zijn leven. Bos, die naam maakte met zijn surrealistische portretten en landschappen in vooral olieverf, zocht nieuwe wegen. En niet zomaar nieuwe wegen. Hij schrijft: "Ik zocht iets wat mij als het ware zou overnemen."

Europese kerkuilen
Bij een uilenhouder in de buurt raakte hij betoverd door kerkuilen, met hun hartvormige gezichtjes. "Ik wist dat zij, mits respectvol behandeld, een boodschap zouden hebben voor ons. Hoe of wat, dat wist ik totaal niet."

Bos schafte een koppel kerkuilen aan, Europese omdat die hier van oudsher voorkomen en hij wilde zijn uilenproject zo natuurlijk mogelijk houden. Het mannetje noemt hij Coppernickle en het vrouwtje Feline. De schilder bouwt een grote uilenburcht voor de vogels, half open zodat ze weg kunnen mochten ze dat willen. In de burcht maakt hij drie schuilhutten. Bos zit er in de late of juist heel vroege uren de uilen te observeren. Hij brengt muizen en kuikens mee en oogst op zijn beurt, zoals hij zegt, "beelden, impressies en gevoelens".

Sneeuwuil Beeld anp

Het dagboek loopt van de herfst van 2011, als Feline en Coppernickle zich de burcht langzaam eigen maken, tot juli 2014, als hun eerste jong Sterre uitvliegt, de vrije natuur in. Daar tussenin vele geluksmomenten, rampen en spanningen in het uilengezin. Uit respect voor de vogel schrijft Bos soms Uil of zelfs UIL.

Dat zelfde respect maakt dat hij op afstand wil blijven en zich niet op wil dringen. Maar gaandeweg vangt hij soms signalen op van de vogels dat ze hem nodig hebben en dan mengt hij zich vereerd en ontroerd in de dierenlevens. Na een zware storm staat hij voor een nestkast het bange uilenkind Sterre kalmerend toe te spreken. En als een ander jong, Aurore in juli 2013 doodziek is en sterft, verzorgt Bos de stervensbegeleiding, met een doos, een lap, een krant, en wat water in het bekje. Moederuil Feline heeft hem daartoe 'gebiedend, gewelddadig zelfs' aangeroepen 'met donkere waanzinogen'.

Vier uilenkinderen
Eerder heeft hij zich al over kuiken Aurore ontfermd toen het uit het nest was gevallen. Hij vouwde zijn handen toen tot een bootje en het uiltje wipte er bedremmeld in. "Even houd ik haar vlak voor mijn gezicht. De vriendelijheid, de porseleinen schoonheid, het verlegen vertrouwen, de verontschuldiging bijna dat ze zoveel last veroorzaakt - ze weet me diep te raken."

Vier uilenkinderen leert hij kennen. Sterre kruipt in 2012 uit het ei, Tristan en Aurore in 2013, en Molly in 2014. Hoeveel eieren en jonkies er precies zijn geweest weet Bos niet. Uilen richten zich op de sterkste nakomelingen, moeders hebben de neiging zwakkeren - zo ook Tristan - te doden. Ook voor het bewonderen van de baby's gold dat Bos wachtte op een signaal dat hij welkom was.

De liefde van Bos en zijn bewondering voor de uilen spat van de dagboekpagina's. De aanwezigheid van Feline, Coppernickle en hun kroost wordt nog belangrijker als de schilder in september 2012 een zwaar auto-ongeluk krijgt. Vanaf dat moment is werken met olieverf - zijn passie - niet meer mogelijk. Het uilenproject geeft troost bij de revalidatie en de omslag in werkwijze.

Beeld anp

"Er is voor mij een wereld opengegaan. Het zijn zulke intelligente beesten." Juist de kerk-uil, de Tyto alba, heeft een verfijnd emotioneel leven, ontdekte Bos. "Die communicatie onderling. Ik begin er nu eindelijk iets van te begrijpen." Hij geeft als voorbeeld Coppernickle die vorig jaar 27 dagen lang al het eten dat hij vond eerst aanbood aan Feline, het vrouwtje dat 27 dagen van de kaart was door een extreem lawaaiig muziekfestival in de Friese Wouden. "Ik wist niet wat ik zag. Eerst zijn vrouw, dan zijn kind en dan kon hij weer voor zichzelf aan de gang."

Fijnzinnigheid
Dat festival. Uilen van broedparen in de buurt sloegen op de vlucht door het gedreun en lieten hun jongen achter die stierven van de honger. Bos heeft er foto's van. Hij vindt het een voorbeeld van hoe doorgeslagen de maatschappij is, hoe egoïstisch. "Ik denk dat wij er heel erg slecht aan toe zijn. Wij zijn op sterven na dood."

Aan de fijnzinnigheid van de uil kunnen we een voorbeeld nemen, vindt Bos. Maar hoe moet dat? Weinig stervelingen komen uilen tegen in het dagelijks leven en als ze ze zien, zullen ze ze niet meteen doorgronden. De schilder ziet het als zijn taak de uilenboodschap te vertolken. "Ik gebruik mijn talent om een boodschap door te geven. Mensen hebben dat ook nodig, al weten ze dat vaak niet."

Een tweede dagboek is in de maak. Sterre is gevlogen, alleen kuiken Molly is er nog. Feline is misschien te oud voor nog een jong, Bos weet het niet. "Ik laat me verrassen. Voor mij is het nog steeds een avontuur." Soms vermoedt hij Sterre in de buurt van de burcht. Zien doet hij haar niet. De uil is bang voor hem geworden en daar is hij trots op. Haar stem is ook veranderd, zegt Bos. "Maar de interactie met de andere uilen, met hoge uithalen op het eind, zegt mij dat het Sterre wel moet zijn. Zo praat alleen familie met elkaar." De kunstenaar weet uit de boeken dat uilenfamilies soms samenblijven. Hij hoopt dat hij dat geluk heeft. "Een vreedzame co-existentie, dat lijkt mij heel mooi om te zien."

Paul Christiaan Bos: Het Uilen Dagboek Uitgeverij Noordboek, € 24,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden