Bryars: Nederland heeft weinig met mijn muziek

LONDEN - De faam van Gavin Bryars lijkt te berusten op één stuk: 'Jesus' Blood never fails me yet'. De 55-jarige Britse bassist en componist, wiens muziek twee avonden centraal staat op het Holland Festival (een keer bij zijn eigen Gavin Bryars Ensemble en een keer bij het Radio Kamer Orkest), componeerde het werk in 1969.

Het duurde nog zes jaar voor het op de plaat werd gezet: als achterkant van het titelstuk, het eveneens kantvullende 'The Sinking of the Titanic'. In die dagen werd de plaat nauwelijks opgemerkt door het grote publiek. Pas in de jaren negentig, toen Bryars er een cd-vullende versie van maakte met zanger Tom Waits, werd het een internationale cult-hit.

Van 'The Sinking Of The Titanic', waarvan Bryars nog voor de verschijning van James Camerons film over de scheepsramp van 'The Titanic' eveneens een cd-vullende versie brouwde, kan dat niet gezegd worden, al lift de verkoop van de plaat wel degelijk mee met de goede ontvangst van de film. “Aanvankelijk hoopte ik dat Cameron mijn muziek in zijn film zou gebruiken, maar toen duidelijk werd dat hij liever een andere componist had voor alle muziek, heb ik mijn teleurstelling gauw overwonnen. Overigens vertelde hij mijn muziek zeer te waarderen. En dat is toch ook wat waard.”

Bryars acht de mogelijkheid klein dat 'The Sinking Of The Titanic' ooit het succes van 'Jesus' Blood never fails me yet' evenaart. “Op 'Jesus' Blood' reageert het publiek veel directer. Het is er voor, of het moet er niks van weten.” Lachend: “Ik ken mensen die het stuk vurig haten. Alleen die controverse al zorgt voor de nodige aandacht. Nee, 'The Sinking Of The Titanic' roept beduidend minder extreme reacties op. Wat daarvan de reden is? Geen idee.”

Het was niet alleen het plan voor een film over de beroemde scheepsramp dat Bryars stimuleerde tot een nieuwe versie. Ook de aankondiging van het Virgin-label droeg daaraan bij. “Maar”, zegt hij, “het is beslist niet zo dat ik die eerste opname heb willen verbeteren of vervangen. Het enige wat ik heb geprobeerd, is van het scheepsdrama een nieuw beeld te geven, uitgaande van alle nieuwe informatie die er de laatste vijfentwintig jaar over bekend geworden is.”

Gelaten ontkent hij dat commerciële redenen meespeelden. Het is een kritiek die hij vaker heeft gehad. “Ik heb mijn hele leven nog geen muziek gemaakt met commerciële doeleinden. Natuurlijk moet een plaat verkopen. Maar het is heel wat anders of je muziek zodanig vormgeeft dat je er van tevoren zeker van bent een groot publiek te bereiken. Ik maak bijvoorbeeld ook geen filmmuziek, of muziek voor reclamespotjes of tv-series; toch een redelijk lucratieve kant van het componistenvak. Nee, werkelijk, als het mij om het geld te doen zou zijn, zou ik popmuziek maken.”

Bryars' muziek wordt gerekend tot het Britse minimalisme, maar wie zijn muziek goed beluistert, moet concluderen dat die maar weinig van doen heeft met het minimalisme van een Philip Glass of Steve Reich.

Bryars muziek heeft meer van doen met de ingetogen klanken van Morton Feldman, van wie hij in de jaren zestig korte tijd les kreeg. Zij is overwegend verstild, contemplatief, (mee)slepend en bescheiden. Al houdt Bryars er ook van angels in te bouwen. Op sommige momenten schreeuwt zijn muziek het uit.

Een manier om zijn muziek van weerhaakjes te voorzien, is door gastmusici uit de improvisatiemuziek te engageren, zoals saxofonist Evan Parker en gitarist Bill Frisell. Zelf speelde Bryars in de jaren zestig geïmproviseerde muziek in een trio met gitarist Derek Bailey en drummer Tony Oxly - musici die zich nog steeds dogmatisch met improvisatie bezighouden. Bryars raakte er echter al vroeg op uitgekeken; vandaar zijn switch naar de gecomponeerde muziek.

Bryars bekent een snelle componist te zijn. “Als ik een idee heb en er eenmaal voor ga zitten, is het zo klaar. Maar dat betekent niet dat ik ook een veelschrijver ben. De keerzijde van het verhaal is namelijk dat ik ook een tamelijk luie componist ben. Ik woon in een gehucht buiten Londen en als ik niet per se hoef te werken, ga ik net zo lief met mijn hond wandelen in de heuvels.”

Op zich ziet hij weinig verschil tussen het componeren van concertmuziek of muziek voor dans of theater. “Natuurlijk hou ik rekening met de context. Ik verdiep me in de achtergrond, het verhaal, de wensen van de choreograaf of regisseur. Maar pas echt verschil merk ik als ik werk met een libretto, zoals in opera het geval is. Een goed libretto heeft een dramatische ontwikkeling, waar je niet omheen kunt. Er is een emotionele opbouw naar een climax, die ook de muziek sterk kleurt.”

Hij vertelt in zijn muziek de laatste tijd graag met teksten bezig te zijn en voor zangers te schrijven. “De laatste jaren heb ik meermalen gewerkt met het Hilliard Ensemble. Dat was een fantastische ervaring. Momenteel schrijf ik voor hen een boek met madrigalen. Het is moderne muziek voor uitvoerders van oude muziek”, grijnst hij in reactie op mijn vraag of het een soort 'nieuwe oude' muziek betreft.

“De zangers van het Hilliard Ensemble kunnen werkelijk alles aan, van oud tot nieuw. Hun bereik bevat zoveel nuances! Daardoor laat ik me graag uitdagen.”

In het Holland Festival voert het Gavin Bryars Ensemble zijn 'Adnan Songbook' uit. “Dat heb ik geschreven voor de Canadese sopraan Valdine Anderson, die het werk in Amsterdam ook zingt. Ik ben erg gesteld geraakt op haar stem. Zozeer dat ze ook een rol heeft gekregen in mijn nieuwe opera 'Dr. Ox's Experiment'.”

Die ging eerder deze week in première bij de English National Opera in Londen. Het stuk is gebaseerd op een onbekend verhaal van Jules Verne, waarin een geleerde het leven in een Vlaams dorp op z'n kop zet, doordat hij de tijd manipuleert. De kans dat 'Dr. Ox's Experiment' binnenkort in Nederland wordt gebracht, acht Bryars klein. “Nederland heeft niet zoveel op met mijn muziek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden