Brussels 'nee' tegen fosfaatplannen zorgt voor acuut probleem bij boeren

Beeld anp

Door een 'nee' uit Brussel staan Nederlandse boeren én het milieu voor een acuut probleem. Beging staatssecretaris Van Dam een blunder?

Het werd gezien als dé oplossing om het Nederlandse mestoverschot aan te pakken en dus Europese subsidie voor Nederlandse boeren te behouden. Maar nu 'Brussel' het Nederlandse idee van fosfaatrechten heeft afgewezen, staat de melkveehouderij voor een acuut en groot probleem. Hoe kan Nederland nu aan de verplichte milieuregels voldoen en hoe kan een financiële strop voor de boeren worden voorkomen?

Het slechte nieuws kwam donderdag binnen op het moment dat staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken (de verantwoordelijke bewindspersoon voor landbouw) net een paar cadeautjes stond uit te delen aan de agrarische sector. Bij de opening van de Dutch Agri Food Week in Arnhem beloofde hij 8 miljoen euro voor hightech innovaties die moeten zorgen dat de Nederlandse landbouw en voedselindustrie duurzamer kan produceren. Te denken valt aan 'slimme' sensoren die precies meten op welke plek hoeveel bestrijdingsmiddel nodig is.

Het cadeautje was nog niet uitgepakt of het veel acutere duurzaamheidsdossier in de Nederlandse landbouw bleek helemaal in de soep te lopen. De Europese Commissie beschouwt het door Nederland bedachte stelsel van fosfaatrechten namelijk als een ongeoorloofde vorm van staatssteun. Het stelsel kan dan ook niet per 1 januari 2017 ingevoerd worden. Dat is een belangrijke en gevoelige nederlaag voor de Nederlandse landbouwpolitiek.

Gratis rechten

Over de fosfaatrechten wordt al enkele jaren gesproken. De invoering ervan moet het Nederlandse mestoverschot terugdringen, omdat boeren in de toekomst niet méér fosfaat (in koeienmest) mogen produceren dan waarvoor zij rechten bezitten. Een boer die zijn veestapel wil uitbreiden, moet eerst extra fosfaatrechten bijkopen. Dat kan alleen van een collega die stopt en de fosfaatrechten wil verkopen, want de overheid voert de rechten slechts één keer in. Daarna kunnen boeren de rechten onderling verhandelen, maar de grens aan de toegestane hoeveelheid fosfaat blijft bestaan.

Hier zit voor Brussel de crux: de overheid deelt gratis rechten uit, die boeren vrijelijk kunnen verhandelen. Dat is een vorm van staatssteun. En met behulp van staatssteun proberen te voldoen aan Europese milieunormen is niet toegestaan. Van Dams oplossing voor hét duurzaamheidsvraagstuk in de Nederlandse landbouw komt daarmee te vervallen.

Dat wil zeggen: voorlopig. Want hij heeft aangekondigd het voorstel in overeenstemming te willen brengen met de Europese regels voor staatssteun. Dat zorgt zeker voor een jaar vertraging. Boerenvoorlieden spreken van een "blunder" van Van Dam. Volgens hen had hij veel eerder moeten nagaan of de fosfaatrechten wel in overeenstemming met de Europese regels zijn. Van Dam zelf zei verrast te zijn: "Het is rauw op ons dak gekomen."

(tekst loopt door onder de afbeelding)

Martijn van Dam is sinds november 2015 staatssecretaris van Economische Zaken Beeld anp

Alle hens aan dek

Ondertussen tikt de tijd in Nederlands nadeel. In 2017 moet de Nederlandse melkveehouderij weer onder de Europese norm voor fosfaatuitstoot zitten. Die is overschreden toen boeren meer koeien gingen houden toen ze (vanaf april 2015) niet meer aan een melkquotum gebonden waren. Zit Nederland volgend jaar niet onder de fosfaatlimiet dan dreigt Brussel 100 miljoen euro minder subsidie te geven. Dat zou een zeer grote strop voor de Nederlandse boeren zijn.

Er moet dus iets gebeuren, en snel. Maar wat? Volgens Van Dam is het "alle hens aan dek". Tegen agrarisch vakblad Boerderij zei hij: "Als we met zijn allen de schouders eronder zetten kunnen we met vertrouwen het proces ingaan."

Nederlandse boeren kwamen eerder met een concreter idee: verklein de Nederlandse veestapel door met Europees 'crisisgeld' (een potje van 23 miljoen euro) koeien op te kopen en te slachten. "We moeten dus linksom of rechtsom dieren lossen", zei boerenvoorman Kees Romijn in Trouw. Milieu-organisaties protesteerden daartegen. Zij noemden het versneld doden van overtollige dieren een heilloos plan. Hoe staatssecretaris Van Dam erover denkt, is niet duidelijk. Hij kijkt nog hoe het crisisgeld het best besteed kan worden.

Aantal koeien gestegen

Hoewel de tijd dringt om de subsidie van 100 miljoen te behouden, lijken ook Nederlandse boeren weinig te doen om het mestoverschot en de bijbehorende fosfaatuitstoot terug te dringen. Het aantal koeien in Nederland is het afgelopen jaar niet gedaald, maar gestegen, met zo'n 5 procent, tot een kleine 2 miljoen dieren. Kalveren zijn daarbij niet meegeteld.

In een reactie op die cijfers haalde staatssecretaris Van Dam uit naar melkveehouders die hun bedrijf uitbreiden, terwijl de sector moet krimpen: "Dat getuigt niet echt van solidariteit."

Van Dam wil de kwestie van de fosfaatrechten "op de kortst mogelijke termijn" bespreken met de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden