Brussel splijt het Verenigd Koninkrijk

Europa | Als het tot een Brexit komt, wil Schotland wellicht opnieuw stemmen over onafhankelijkheid van Londen.

ANNE GRIETJE FRANSSEN

Een Brexit zou weleens tot de ontbinding van Europa kunnen leiden, denken de tegenstanders. Maar niet alleen de Europese eenheid staat op het spel. Ook de unie van het Verenigd Koninkrijk is wankel.

De peilingen liegen er niet om. Op dit moment ligt het 'Vertrek uit de EU-kamp' in de belangrijkste peilingen voor op de 'Blijvers'. Gisteren deed de Conservatieve minister van financiën George Osborne nog een verwoede poging het anti-Europakamp op andere gedachten te brengen. Hij waarschuwde voor miljardenbezuinigingen en belastingverhoging, mocht het komen tot een Brexit.

De tegenstellingen lopen niet alleen langs politieke lijnen. Ook geografisch gezien zijn de verschillen in opvattingen groot. Twee aanzienlijke regio's in het Verenigd Koninkrijk springen eruit als eurofiel. In zowel Schotland als Noord-Ierland zegt ongeveer twee derde van de respondenten bij de EU te willen horen.

Beide gebieden hebben zo hun redenen. Schotse nationalisten beschouwen Brussel als krachtige tegenhanger van Londen. Dat zie je vaker met regio's, zegt Adriaan Schout, deskundige Europese integratie aan instituut Clingendael.

"Binnen de EU hebben regio's vaak een sterkere positie dan in eigen land. Ze vestigen zich met een kantoortje in Brussel. Europa, vinden zij, erkent wél hun afzonderlijke identiteit." Het is een omweg naar meer zelfstandigheid en naar invloed op het beleid. Via Brussel lobbyen de Schotten voor wetgeving waar de eigen Britse hoofdstad op tegen is.

Noord-Ierland is een ander verhaal. Niet alleen leunen veel Noord-Ierse boeren op Europese landbouwsubsidies. Vers in het geheugen ligt ook de bloedige strijd tussen de Britsgezinde protestanten en de nationalistische katholieken, die in 1998 eindigde in een broze overeenkomst. De EU vertolkte een belangrijke bemiddelaarsrol in de vredesbesprekingen en de economische integratie van Noord-Ierland. Dankzij Europa, meent de bevolking, is de rust weer teruggekeerd.

Wat gebeurt er met deze twee dwarsliggers als een meerderheid van het koninkrijk op 23 juni stemt voor een Brits vertrek uit de EU?

Nicola Sturgeon, het gezicht van de Schotse Nationale Partij, heeft al geroepen dat een tweede onafhankelijkheidsreferendum in het geval van een Brexit 'niet te stoppen' is. Bij het vorige referendum, in 2014, koos Schotland nipt voor blijvende aansluiting bij het Verenigd Koninkrijk. Anthony Wells, Brits politicoloog bij het peilingbureau YouGov, verwacht inderdaad een nieuwe stemmingsronde. "De nationalisten hebben na het eerste referendum gewaarschuwd: als er iets aan de huidige situatie verandert, gaan we weer naar de stembus."

Of het voorstel voor een Schotse afsplitsing dan een meerderheid kan verwachten, is een tweede. "Dat is afhankelijk van zoveel variabelen", zegt Wells. "Op dit moment geeft een meerderheid van de Schotten aan voorstander te zijn van onafhankelijkheid na een Brexit, maar de praktijk kan heel anders uitpakken." Ook in de aanloop naar het eerste referendum liep het onafhankelijksheidskamp ruim voor in de peilingen, maar toen puntje bij paaltje kwam bleek toch een meerderheid vast te willen houden aan de status quo.

"Hoe meer Europa het Verenigd Koninkrijk na een Brexit straft, bijvoorbeeld door handelsbarrières, hoe aanlokkelijker een vertrek is voor de Schotten", zegt Schout van instituut Clingendael. Maar zo'n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen. "De olieprijs is op dit moment zo laag dat Schotland wel gek moeten zijn om uit het koninkrijk te stappen. Naast olie hebben ze namelijk niet veel om op terug te vallen."

De situatie in Noord-Ierland baart hem meer zorgen. Een Brexit kan het fragiele evenwicht verstoren. Op dit moment vindt er vrij verkeer plaats tussen Noord-Ierland en Ierland. "Maar als straks de Britten uit de EU stappen terwijl de Ieren gewoon nog bij Europa horen, moet de grens tussen het Britse Noord-Ierland en de rest van Ierland worden opgetrokken. Het onderstreept het onderscheid tussen de twee gebieden, en dat kan de spanningen weer aanwakkeren."

undefined

In het kort

Schotten en Noord-Ieren zijn veelal pro-Europa

Brussel, vinden zij, erkent hun afzonderlijke identiteit beter dan Londen

Een Brexit kan ertoe leiden dat de Schotten niet meer bij het Verenigd Koninkrijk willen horen

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden