Brussel omarmt Dijsselbloem, nu de crisis over is

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem vergadert vandaag met de ministers van financiën van de andere eurolanden in Athene. Beeld epa

Minister Dijsselbloem van financiën maakt een goede kans zijn termijn van 2,5 jaar vol te maken als eurogroepvoorzitter. Zijn ster is snel gestegen in Brussel en hij wordt hogelijk gewaardeerd door zijn collega-ministers in de eurozone. Maar hij heeft ook de wind mee: nu de eurocrisis is geluwd, is de eventuele tussentijdse vervanging van Dijsselbloem door een vaste, voltijdvoorzitter geen prioriteit meer voor de eurolanden.

Dat kan worden opgemaakt uit een uitgebreide rondgang langs diplomaten en woordvoerders in Brussel en in de hoofdsteden van de eurolanden.

Dijsselbloem zit vandaag in de Griekse hoofdstad Athene weer een bijeenkomst voor van die eurogroep, de ministers van financiën van de inmiddels achttien landen die met de euro betalen. De maandelijkse vergadering vindt eens in het halfjaar plaats in het land van het roulerende EU-voorzitterschap.

Vaste voorzitter
Gezien het informele karakter van de eurogroep - het is geen officieel EU-lichaam - willen de meeste bronnen alleen anoniem worden opgevoerd. Maar uit hun reacties komt een vrij duidelijk beeld naar voren. Frankrijk blijft de meest uitgesproken voorstander van de benoeming van een nieuwe, vaste voorzitter van de eurogroep, zonder drukke bezigheden in eigen land. Maar Parijs lijkt weinig medestanders te hebben die zich op korte termijn hard willen maken voor een andere voorzitter.

Het meest positief spreekt het Slowaakse ministerie van financiën zich uit: "Wij zijn volledig tevreden met de huidige leider van de eurogroep, Jeroen Dijsselbloem. Wij waarderen zijn pragmatisme en onderhandelingsvaardigheden en om die reden ondersteunen wij momenteel geen enkele verandering."

Volgens ingewijden in Brussel is grootmacht Duitsland goed te spreken over de samenwerking tussen de ministers Dijsselbloem en Schäuble, die in de eurogroep vaak samen optrekken. Dus ook van Berlijn lijkt Dijsselbloem niets te vrezen te hebben.

Het standpunt van de minder machtige landen in de eurozone, met name in het noorden, laat zich samenvatten als: 'We zijn tevreden met hoe het nu gaat, maar zullen een verandering niet in de weg staan'.

'Geen commentaar'
De zuidelijke landen, die het meest kritisch zouden moeten staan tegenover Dijsselbloems 'noordelijke' voorzitterschap en de pijnlijke economische hervormingsdwang die daarvan uitgaat, houden zich momenteel op de vlakte. Niets wijst erop dat Spanje, Portugal en Italië hoog van de toren gaan blazen. De huidige EU-voorzitter Griekenland houdt het op 'geen commentaar'.

 
Frankrijk blijft de meest uitgesproken voorstander van de benoeming van een nieuwe, vaste voorzitter van de eurogroep

Dijsselbloem werd in januari 2013, kort na zijn aantreden in het kabinet-Rutte II, voorzitter van de eurogroep. Hij volgde daar de Luxemburger Jean-Claude Juncker op. In principe hebben zijn ambtgenoten Dijsselbloem voor 2,5 jaar 'benoemd' in deze niet-officiële, onbezoldigde functie, dus tot halverwege 2015.

In de eurocrisissfeer die zowel voor als na die voordracht heerste, bleven sommige landen bezwaar maken tegen het deeltijd-karakter van het voorzitterschap.

Na een moeizaam begin met de bankencrisis op Cyprus is Dijsselbloem snel gegroeid in zijn leidersrol. In Brussel wordt lovend gesproken over Dijsselbloems gedegen kennis van ingewikkelde materie, zijn onderhandelingstalent en zijn communicatieve vaardigheden. "Hij heeft zijn eigen stijl, dat was in het begin even wennen voor iedereen", zegt een EU-diplomaat die niet herkenbaar in de krant wil. "Maar inmiddels is zijn optreden aanvaard."

Probleembanken
In de taaie onderhandelingen over de bankenunie, het grootste EU-integratieproject sinds de invoering van de euro, speelde de Nederlandse minister op twee momenten een sleutelrol. In december bereikten de 28 EU-ministers van financiën onder Litouws voorzitterschap, maar met een grote inbreng van Dijsselbloem, een moeizaam akkoord over de manier waarop probleembanken in de toekomst gered moeten worden.

En op 20 maart wist hij na zestien uur onderhandelen het kritische Europees Parlement achter een aangepast voorstel te krijgen. Dijsselbloem overvleugelde daarbij zijn ambtgenoot Stournaras uit het voorzittersland Griekenland, die eigenlijk de hoofdonderhandelaar was namens de EU-ministers.

Intussen is de eurocrisis geluwd en zijn de eurogroepvergaderingen de laatste tijd routinebijeenkomsten geworden, zonder grote controversen. Een snelle vervanging van de voorzitter staat dan ook niet bovenaan de wensenlijstjes van de eurolanden.

 
Na een moeizaam begin met de bankencrisis op Cyprus is Dijsselbloem snel gegroeid in zijn leidersrol

'Hervormingen zijn belangrijker'
Exemplarisch zijn de standpunten van Oostenrijk ('Wij hebben geen positie ingenomen in deze zaak omdat we ons liever richten op de bankenunie en de financiële transactietaks'), Estland ('Omdat het huidige voorzitterschap goed functioneert, behoort de institutionele opzet niet tot onze grootste zorgen') en het jongste euroland Letland, dat eveneens van mening is dat andere lopende hervormingen in de EU-economieën nu even belangrijker zijn.

Hoe ego-strelend voor Dijsselbloem alle vleierijen ook mogen klinken, ze zijn niet veel waard zo lang ze louter van zijn collega-ministers van financiën komen.

Uiteindelijk is de voorzitterskwestie een 'Chefsache', zoals de Duitsers dat noemen. Niet de ministers, maar de regeringsleiders beslissen daarover.

Mogelijk staat de werkwijze van de eurogroep kort na de verkiezingen al op hun agenda. De discussie daarover heeft de laatste tijd ook een veel breder karakter gekregen dan louter de vraag wie de voorzitter moet zijn.

Met name Duitsland pleit voor een ingrijpende versterking van het eurozone-bestuur. Minister Schäuble brak vorige week een lans voor een aparte begrotingscommissaris voor de eurolanden, die de macht moet krijgen om nationale begrotingen af te keuren. Ook ziet hij, naast het Europees Parlement, een rol weggelegd voor een speciaal eurozone-parlement dat zo'n commissaris controleert.

Voor dergelijke hervormingen is een EU-verdragswijziging nodig, een zaak van lange adem die Schäuble direct na de verkiezingen in gang zou willen zetten. Zo'n nieuw verdrag moet worden geratificeerd door alle nationale parlementen. Sommige landen zullen een referendum willen houden, een riskant avontuur in deze eurokritische tijden.

Nadelig effect
Tegen de achtergrond van deze principiële discussie is een vroegtijdig vertrek van Dijsselbloem niet waarschijnlijk. Overigens zou het sterke optreden van PvdA-minister Dijsselbloem in Brussel voor Nederland wel eens een onbedoeld nadelig bij-effect kunnen hebben op de verdeling van de andere EU-functies dit jaar.

 
Met name Duitsland pleit voor een ingrijpende versterking van het eurozone-bestuur

Veel landen houden er rekening mee dat de functie van eurogroepvoorzitter na de verkiezingen deel gaat uitmaken van de grote stoelendans om hoge EU-functies.

Er komen nieuwe voorzitters van de Europese Commissie en het Europees Parlement, en later dit jaar van de Europese Raad, nu nog geleid door Herman van Rompuy. Ook moet er een opvolger komen voor buitenlandchef Catherine Ashton. In de verdeling van deze topfuncties wordt het voorzitterschap van de eurogroep ongetwijfeld meegewogen in de totale balans tussen onder meer kleine en grote landen, en de man-vrouw-verdeling.

Mocht Dijsselbloem in die tombola toch worden gewipt, dan maakt Nederland meer aanspraak op een belangrijke portefeuille in de Europese Commissie, of misschien zelfs een van de hoofdprijzen. Als de eurolanden de minister echter handhaven in zijn eervolle Brusselse bijbaan, staat Nederland weer minder sterk in de lobby voor de overige posten.

Hou Olli Rehn in de gaten
Iemand om in die komende stoelendans om hoge EU-posten in de gaten te houden, is de huidige eurocommissaris voor economische en monetaire zaken, de Fin Olli Rehn.

Nadat hij vergeefs een poging deed het boegbeeld te worden van de liberale fractie voor de verkiezingen - hij verloor die strijd van Europarlementariër Guy Verhofstadt - heeft Rehn zijn zinnen gezet op een hoge EU-post 'op het gebied van economische zaken of buitenlands beleid'.

Voer voor speculaties: een leidende rol in de eurogroep, als eventuele vervanger van Dijsselbloem, zou de stugge Fin op het lijf geschreven zijn. Hij is, net als de Duitse minister Schäuble, voorstander van een forse versteviging van het eurozone-bestuur.

"Het gaat erom hoe we het beste de eurozone organiseren, zowel intern als wat betreft een sterke presentatie naar buiten", zei Rehn eerder dit jaar tegen Trouw, in de marge van een interview over de Nederlandse economie.

"Ik denk dat dit een belangrijk onderwerp van hervormingen is in de komende termijn van zowel de Europese Commissie als het parlement. Ik wil graag een bijdrage aan die discussie leveren."

De Fin Olli Rehn Beeld reuters
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden