Brussel blameert zich met trieste 'Traviata'

Opera

La traviata De Munt Brussel ¿

Op plekken waar het nooit waait voelt windkracht twee al aan als een orkaan. Zo moet in het boe-loze Brussel, waar na operavoorstellingen bijna nooit een wanklank te horen is, de redelijk massale afkeuring van de nieuwe 'La traviata' in De Munt als een heuse hoos hebben aangevoeld. Voor een bezoekende buitenlander was er de oprechte verbazing dat het kabaal na deze blamage niet nog stormachtiger was. Want voor de hulpe- en hopeloze regie van Andrea Breth had best wat opruiender op potten en pannen geramd kunnen worden.

De Duitse Breth (1952) is in het hogere echelon van de theater- en operakunst een grootheid. Men jaagt achter haar aan. Zo ook de intendant van de Brusselse Munt Peter de Caluwe. Die sprak met de keuze voor Breth de hoop uit op een 'Traviata' die wars zou zijn van alle clichés, die volgens hem nog steeds aan de Italiaanse meester Verdi hangen. Maar De Caluwe moet toch met het katerige gevoel zijn blijven zitten een kat in de zak te hebben gekocht - een zak uitpuilend van nieuwerwetse clichés, nog erger dan de aloude vertrouwde. Hij had Breth overigens in een eerder stadium al verboden om de titelrol door drie verschillende sopranen te laten zingen. Hij was gewaarschuwd.

'La traviata' (1853) is sinds de première nooit van de operatonelen verdwenen. Het verhaal over de Parijse courtisane Violetta, die haar oude leven wil afzweren voor de echte liefde van Alfredo, maar daarbij hard tegen de burgerlijke maatschappij opbotst, was destijds hoogst modern en schandaalgevoelig. De grote scène in de derde akte, waarin de woeste Alfredo op een groot feest zijn lief bekogelt met bundels bankbiljetten om haar voor 'bewezen diensten' te betalen, is nog steeds een schokkend en dramatisch hoogtepunt.

In Brussel vraag je je juist bij deze scène treurig af, waarom iedereen doet of hij 'geschokt' is. We hebben toch al twintig paar tieten langs zien komen, callgirls aan de hondenlijn, poep- en piesseks, flagrant kindermisbruik, mateloos coke-gesnuif en gezuip? Het hoogtepunt verwordt door de directe platte en platgeslagen omgeving tot een armetierige en loze uitbarsting. Who cares?

Breth, die in Brussel al eens een totaal mislukte 'Katja Kabanová' op de planken zette, gaf tijdens de ouverture in een tableau vivant de uitkomst van 'de van de weg afgedwaalde' (la traviata) al weg: druilende regen op een afwerkplek met heroïnehoeren tussen containers. Maar hoe deze Violetta daar dan wel terechtkwam, daar maakte Breth ons geen deelgenoot van. Violetta leefde geen moment, net zomin als haar jonge beau Alfredo of diens irritant burgerlijke vader Giorgio.

Het bleven bordkartonnen types, wandelend in bordkartonnen decor. Tijdens grote uitingen van gevoel of passie - de bekende aria's en duetten - draalde Breth geen moment en zadelde ze ons weer op met een of ander bijfiguur die de aandacht van al die emotie moest afleiden.

Vooral Breths 'opwaardering' van de rol van dienstmeid Annina - hier een vette, verlopen, dronken lor met gezwollen zweetvoeten en zich sufsnuivend aan de cocaïne - zorgde voor irritatie. Kennelijk ontregelend bedoeld - we kennen de moderne regietrucjes inmiddels - maar het leidde alleen maar af van waar het werkelijk om ging. Om Violetta's twijfel bijvoorbeeld als ze Alfredo voor het eerst gezien heeft. Verdi componeerde hier voor zijn titelheldin een grote en fameuze scène, in Brussel totaal verpest door deze vet en slecht acterende Annina.

Arme Simona Saturova, die hier Violetta voor de eerste keer zong. De stijlvolle zangeres en actrice was hier in een totaal verkeerde omgeving terechtgekomen. Saturova heeft misschien nog niet de kracht om door de decibellen heen te scheuren als Verdi dat verlangt, maar alle noten zitten er, inclusief de superhoge, en ze weet hoe ze een geraffineerd legato kan gebruiken om emotie op te roepen.

De jonge tenor Sébastien Guèze zong en acteerde heerlijk onstuimig als Alfredo. Wat een belofte voor de toekomst en wat mooi gecast naast de iets ouder en wijzer overkomende Saturova. Zijn vader Giorgio kreeg een wat opgepompte stem en wat weinig finesse van bariton Scott Hendricks.

Gelukkig dat de sfeervolle begeleiding van het Symfonieorkest van De Munt en het naar de bak verbannen koor wat vergoedde. Dirigent Adám Fischer wist met zijn gedreven en ritmisch exacte aanpak honderd keer beter wat Verdi bedoelde dan de in de marge friemelende Breth.

Peter van der Lint

Nog te zien t/m 31 december. www.demunt.be

Klassiek

Amber Docters van Leeuwen & Taisiya Pushkar ¿¿¿

'Jonge Nederlanders' heet een van de series in het Amsterdamse Concertgebouw, maar celliste Amber Docters van Leeuwen, geboren in Seoul, kwam voor haar optreden in de Kleine Zaal wel uit New York, waar ze al een aantal jaren woont.

De werken die Docters van Leeuwen speelde, staan gedeeltelijk ook op haar debuut-cd 'Flavours', deze week vers van de pers. En net als op die uitgave zat duopartner Taisiya Pushkar achter de toetsen.

Gedreven gingen de dames de Eerste sonate voor cello en piano van Schnittke te lijf - een superieur stuk binnen het twintigste-eeuwse cellorepertoire, een uitdaging waar je lef voor moet hebben. Uitgekiend vibrato, mooi compact, of een heel lange streek zonder beweging in de linkerhand, een onverstoorbare ritmiek gecombineerd met een prettig soort fanatisme; het was er allemaal. De klankintensiteit, tevoorschijn getoverd uit beide instrumenten, maakte dat de zaal ademloos zat te luisteren.

Docters van Leeuwen - in 2008 won ze het Nationaal Cello Concours - haalt een groot geluid uit haar instrument en vormt met Pushkar een complementair duo. Toch was de klik met de partituur minder overtuigend in Debussy's Sonate in d. Daar ontbraken een dot mysterie en ontspanning in de uitvoering. Pezig spel, geïnspireerd, maar stijfjes. Ook Brahms' Tweede sonate in F, waar je een allesverzengend musiceren op los kunt laten, moest een flirt in de toon missen. Parallel aan het schone spel was daar steeds een raadselachtige emotionele reserve.

In 'Sept papillons' voor cello solo uit 2000 van de Finse Kaija Saariaho kraakte daarentegen de stok op de snaren. Vluchtig geluid, snelle vingerbewegingen, de zoektocht naar kleur en spanning in zeven miniatuurtjes kwam helder uit de verf.

Frederike Berntsen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden