OPINIE

'Brunssum laat zien dat wet op bestuursrecht moet worden aangescherpt'

Minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren informeert de pers over de situatie in Brunssum met commisaris van de Koning Theo Bovens (links), vervangend burgemeester van Brunssum Gerd Leers en voormalig burgemeester Luc Winants (rechts).Beeld ANP

De nieuwe Wet op de ondermijning moet niet alleen dienen om invloed van criminelen tegen te gaan, vinden Liesbeth Spies (Voorzitter Nederlands Genootschap van Burgemeesters) en Hubert Bruls (vice-voorzitter VNG).

Soms wordt er een besluit genomen door de gemeenteraad waar formeel juridisch niets tegenin is te brengen. Ze benoemt met een (krappe) meerderheid een nieuwe wethouder. Een wethouder die evident ongeschikt is voor die functie in die gemeente wegens belangenverstrengeling en integriteitskwesties. Een wethouder met een lange historie van zakelijke en persoonlijke conflicten in die gemeente. Dit gebeurde onlangs in Brunssum. De burgemeester, verantwoordelijk voor 'het bevorderen van de integriteit van het bestuur' maar zonder instrumenten of bevoegdheden daarvoor, staat met lege handen en treedt af. Als dit de uitkomst is van de geschreven en ongeschreven regels die het fundament zijn onder onze lokale democratie, dan is er iets grondig mis.

Het is niet makkelijk om hier één schuldige aan te wijzen. De gemeenteraad vindt het kennelijk geen punt om een bestuurder te benoemen die de eigen belangen boven die van de gemeenschap stelt. De wethouder zelf vindt het volkomen logisch dat je voor het bereiken van je persoonlijke en zakelijke doelen óók het lokale bestuur inzet en is daar in de loop der de jaren kennelijk steeds mee weg gekomen.

De burgemeester is er zonder formele bevoegdheden en instrumenten helaas niet in geslaagd om met louter morele druk en leiderschap de partijen te overtuigen dat dit een heilloze weg is.

Het slachtoffer van deze zaak is makkelijker aan te wijzen. De inwoners van Brunssum zien hoe hun gemeente niet of nauwelijks bestuurd wordt omdat gemeenteraad en bestuurders rollebollend over straat gaan. Uiteindelijk is echter de hele lokale democratie hier in het geding.

Kunnen we dan helemaal niets doen? Is dit de prijs die we moeten betalen voor de lokale autonomie, die de basis is voor de lokale democratie? Nee, als dat zo zou zijn is de prijs te hoog. Maar het klopt ook niet.

Gelukkig is dit voorval niet de norm in het openbaar bestuur, maar de uitzondering. Maar als het misgaat, ontbreekt het aan voldoende instrumenten.

In het meest acute geval kan de minister van binnenlandse zaken ingrijpen. Dat is prima als laatste redmiddel. Maar er is ook een structurele oplossing nodig en die loopt over een paar sporen.

Allereerst moet de Algemene wet bestuursrecht (Awb) worden aangescherpt door een uitbreiding van de zorgplicht van het bestuursorgaan, zoals beschreven in artikel 2:4. Daaraan gekoppeld moet er een handhaafbaar beleidskader komen. In eenvoudig Nederlands: dit soort besluiten moeten niet langer onaanvechtbaar zijn en de lokaal verantwoordelijken, onder wie met name de burgemeesters, moeten de instrumenten krijgen om in te grijpen. Een noodremprocedure bij de minister is goed, maar een stevig lokaal bestuur is beter.

In het regeerakkoord is afgesproken dat er op korte termijn een Wet op de ondermijning zal komen. Aanleiding daarvoor waren in eerste instantie signalen dat het voor criminelen (te) makkelijk is om via stromannen, of zelf, invloed uit te oefenen op het lokale bestuur. Hierdoor wordt de rechtsstaat ondermijnd en ontstaat er een gevaarlijke vermenging van onder- en bovenwereld. De casus in Brunssum laat zien dat we bij de nieuw op te stellen Wet op de ondermijning veel breder moeten kijken dan alleen beïnvloeding van het openbaar bestuur door criminelen en dat ruimer integriteitsingrijpen soms nodig is. Dat kan de lokale democratie best aan, maar niet met twee handen op de rug.

Dus minister, laat Brunssum de aanleiding zijn om snel de wet aan te passen en de verantwoordelijkheden en instrumenten van een burgemeester voor het bevorderen en bewaken van de integriteit beter in balans te brengen.

Lees ook:

Kwestie Brunssum blijkt lastiger dan Sint-Maarten
Het Rijk staat machteloos bij chaos in een gemeente

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden