Review

Brood heeft vele vaders en moeders

Roberto Piumini: 'Remi van het brood', vert. Anthonie Kee, Querido, 178 p, ¿ 29,90; Karen Cushman: 'Zwerfkat', vert. Lilian Schreuder, Lemniscaat, 86 p, ¿ 23,50; beide vanaf 12 jaar.

Het gebeurde opnieuw met de ietwat mystiek geladen boeken 'Matthijs en zijn opa' (1993) en 'Stralend kruid' (1994), beide over de dood.

En ook zijn nieuwe boek, 'Remi van het brood', leest alsof je in een weldadig bad van woorden zit.

Dat begint al meteen, bij de beschrijving van de watermolen die de belangrijkste plaats van handeling is: “Lang, lang geleden stond er aan de oever van een rivier ergens in het lage, groene heuvelland van Lotharingen, een molen: een overzichtelijk bouwwerk met een groot houten mechaniek erin, gebouwd door kundige vaklieden en in de loop van de tijd verbeterd.” Piumini moet zo'n oude graanmolen aandachtig bestudeerd hebben, want hij beschrijft hem met precisie. Ook getuigt zijn boek van respect voor degenen die het ambacht van molenaar en broodbakker uitoefenen.

Hoofdpersoon is Remi, een jongen die op elfjarige leeftijd van zijn op hol geslagen paard valt, en door twee molenaarsbroers verzorgd en opgevoed wordt in de watermolen.

Remi heeft bij de val zijn geheugen verloren, maar zijn kleding wijst uit dat hij van adellijke komaf moet zijn. Omdat de broers de indruk hebben dat hij achtervolgd werd en dus in gevaar verkeert, houden ze dit geheim en voeden hem op als hun neefje, dat zijn ouders verloren heeft.

Op zich is dit een clichématig gegeven: al vanaf verhalen uit de oudheid - bijvoorbeeld over de Trojaanse prins Paris - worden adellijke kinderen door het noodlot opgevoed bij eenvoudige mensen. Clichématig lijkt ook dat Remi intelligent blijkt te zijn: Hij bedenkt nieuwe verbeteringen aan de molen en ontplooit zich tot een begaafd bakker die zich uitleeft in kunstzinnige broodfiguren en tenslotte beeldhouwer wil worden.

De uitwerking van dit gegeven is echter allerminst clichématig. Het verhaal straalt rust en warmte uit. Op het romantische af, dat wel. Met een bijna mystieke aandacht leert Remi brood bakken: “'Brood is iets heel bijzonders, Remi', zei de bakker. Hij legde de deegbal, die hij eerst in de baktrog had gerold, op de tafel, en sprenkelde er behoedzaam wat water overheen. 'Brood is als een kind van vele moeders en vele vaders. Eén vader is de zon, één moeder de aarde; een andere vader is de boer, een andere moeder het water (...).”'

Deze ode op het maken van brood duurt vier pagina's lang, zonder te vervelen. Intussen blijft vrij lang het geheim bewaard wie Remi eigenlijk is, en als dat duidelijk is, blijft het spannend of de jongen naar zijn vroegere leven terug zal gaan of niet. Op het laatst wordt het verhaal hierover wat ongeloofwaardig, maar Remi's keuze zal de lezer tevreden stemmen. Piumini's stijl en thema lijken elkaar te raken, alsof hij broodbakken vergelijkt met schrijven: beide als ambachten die je met hand en hart en ziel moet beoefenen, en die dan soms, bij voldoende talent, tot kunst kunnen uitgroeien.

'Remi van het brood' speelt in een ver verleden, maar is geen historische roman: Piumini gebruikt het verleden vooral als decor en vruchtbare bodem voor wat hij wil zeggen: kunst vereist geduld en toewijding.

Bij 'Zwerfkat' van de Amerikaanse schrijfster Karen Cushman (55) ligt dat anders, ook al gaat het ook hier om een kind in vroeger tijden dat door een ander wordt opgevoed en zich haar eigen ouders niet herinnert. Dit verhaal heeft geen dubbele bodem: het gaat simpelweg over het beroep van vroedvrouw in de Middeleeuwen. Een naamloos zwerfstertje van een jaar of twaalf wordt slapend in een mesthoop - wat haar de naam Mestkever oplevert - gevonden door een vroedvrouw, die haar in haar huis opneemt. Niet liefderijk zoals Remi, maar als hulpje dat naar believen afgesnauwd kan worden. Tegen de verdrukking van honger, kou, emotionele verwaarlozing en pesten in leert Alyce, zo noemt het meisje zichzelf, het vak van vroedvrouw. Het boek geeft beslist een kleurrijk, levendig beeld van een Middeleeuwse vroedvrouw die met weinig liefde en scrupules, maar met veel kruiden, zalfjes, hekserij en bijgeloof, en op basis van ervaring, menig kind ter wereld weet te helpen. Stijl en vertaling echter komen, na verwend te zijn met Piumini en zijn vertaler, ongeïnspireerd over. Bladeren ontspringen niet, dat doet een rivier; bladeren ontspruiten. En een zin als: 'De vreugde in Kevers hart verwarmde haar van binnen' kan niet clicheïatiger. Dus moet het wel de inhoud zijn die het boek de Newbery Medal, de Amerikaanse Gouden Griffel, heeft opgeleverd. En dat zegt iets over de stilistische kwaliteit óf van de Amerikaanse jeugdliteratuur óf van de Newbery-Medalwinnaars.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden