Brood, boter en samenhang bij de buurtsuper

Supermarktmanager Mohammed Bakayan van AH-filiaal Bos en Lommer en zijn collega Harold Stolwijk van het filiaal Plein 40-45. „Als ik bel, staat de buurtregisseur binnen vier minuten voor de deur. (Patrick Post) Beeld Patrick Post
Supermarktmanager Mohammed Bakayan van AH-filiaal Bos en Lommer en zijn collega Harold Stolwijk van het filiaal Plein 40-45. „Als ik bel, staat de buurtregisseur binnen vier minuten voor de deur. (Patrick Post)Beeld Patrick Post

Albert Heijn wordt verguisd om zijn dominantie, maar minister Van der Laan van wonen en wijken sluit het concern juist in zijn hart. De supermarktketen investeert in notoire probleemwijken.

Zojuist had hij twee incidenten binnen een half uur, zegt Mohammed Bakayan, supermarktmanager van het Albert Heijn-filiaal onder het Amsterdamse Bos en Lommerplein. Winkeldiefstal. „Jammer genoeg waren ze met z’n drieën, dan verspreiden ze zich door de winkel.” Effectief optreden is in zo’n geval lastig. De zaak is nu in handen van de wijkpolitie.

Lastig is ook die hangjeugd voor de deur. Groepen van vijftien, twintig jongeren die blèren, schelden, jennen. „Het zorgt voor een gevoel van onveiligheid bij het personeel. Op een gegeven moment moest ik zelfs mijn caissière naar de bushalte brengen, zo groot was de angst”, zegt Bakayan. Het liet hem zelf ook niet onberoerd. De bedreigingen bleven weliswaar verbaal, maar prettig is het niet als je te horen krijgt: ’Ik wacht je vanavond op’. „Ik dacht: waar doe ik het allemaal voor?”

„Klanten zeiden het ook: als jullie niets doen, zien jullie mij niet terug.” Dat deed pijn, want de lokale concurrentie is groot. Pal tegenover het AH-filiaal is een Vomarkt en op loopafstand een Dirk. De winkeldeuren van de AH zijn bovendien ruim een jaar dicht geweest vanwege de bouwkundige problemen van het Bos en Lommerplein.

En dan te bedenken dat de filiaalmanager die jongens aanvankelijk nog aan een baan heeft geholpen. „Zeventig, tachtig procent van die jongeren stond bij mij op de loonlijst. Na de heropening had ik immers personeel nodig.” Totdat hij in het magazijn steeds vaker lege blikjes en etensresten aantrof.

Overlast door jongeren is een bekend probleem in Bos en Lommer. Het kabinet heeft de wijk aangewezen als een van de veertig krachtwijken, waar zo’n beetje alle moderne stadsproblemen samenkomen: werkloosheid, armoede, onveiligheid en verloedering. In de strijd hiertegen heeft het kabinet met zo’n zestig partijen afspraken gemaakt, variërend van woningcorporaties, gemeenten, adviesbureaus, onderwijsinstellingen en het lokale bedrijfsleven. Een zichtbare rol is weggelegd voor supermarkten. „Zij zijn een centrum van activiteit”, zegt Arjan Zielhorst, woordvoerder van stadsdeel Bos en Lommer. Supermarkten bieden niet alleen werk aan de bewoners – een doorsnee AH-filiaalmanager heeft al snel honderd mensen op de loonlijst – ze zijn ook sociaal bindmiddel in de wijk, zorgen voor leven op straat en zijn een impuls voor de lokale economie.

Want supermarkten brengen klanten op de been en dat biedt kansen voor andere middenstand. Koffiehuisjes, restaurantjes, snackbars, drogisterijen: ze danken hun bestaan mede aan die klandizie. Ook allochtone supermarktjes gedijen in de schaduw van filialen van grote concerns. Tenminste, als hun assortiment onderscheidend genoeg is.

Vandaar dat minister Eberhard Van der Laan eerder deze maand AH-topman Dick Boer uitnodigde om te praten over de rol die AH in achterstandswijken kan spelen. Want Albert Heijn is met 800 winkels de onbetwiste marktleider in de branche en staat te boek als kerngezond en zeer ambitieus. Het bedrijf heeft bovendien sinds vorig jaar officieel een maatschappelijke missie: vergroting van de lokale betrokkenheid. Veiligheid, netheid in winkel en wijk, daarvoor wil het concern zich inzetten. „De parkeerplaats, de straat, de stoep aan de overkant zien wij als ’onze tuin’”, schrijft het interne magazine Ahá. „Is er iets kapot aan pui of directe omgeving, dan repareren we dat snel of schakelen we een betrokken instantie in.”Â

Albert Heijn wil een bindmiddel van de wijk zijn. „Organiseer daarom regelmatig activiteiten om de buurt samen te brengen. Denk aan de Kerstwensboom of de Smurfenruilbeurs. Zorg voor een ontmoetingsplek in de winkel, bijvoorbeeld met een koffiehoek en zorg voor prettig contact met de klanten.” In een Kerstwensboom kunnen klanten kaartjes hangen met een wens, bedankje of een steuntje in de rug voor een buurtbewoner. De meest bijzondere wensen beloont AH met kerstpakketen.

De uitnodiging van de minister kwam op een pikant moment. Enkele weken tevoren lag het ’grote blauwe monster’, zoals de concurrenten Albert Heijn graag noemen, publiekelijk onder vuur. De Nederlandse Mededingingsautoriteit kreeg tientallen klachten over het oprukkende blauwe AH-logo. In sommige wijken ontbreekt een alternatief, zeker na de teloorgang van supermarktconcern Laurus (Edah, Konmar) en de overname van 56 C1000 winkels door het supermarktconcern uit Zaandam. De kartelpolitie ziet echter geen aanleiding tot optreden. Pas als het landelijk marktaandeel van Albert Heijn veertig procent is, is er wettelijk sprake van dominantie, meent zij. AH heeft 30 procent.

„Dat verwijt van dominantie raakt me wel”, zegt Corné Mulders die als regiomanager verantwoordelijk is voor ruim honderd AH-winkels in Amsterdam en Den Haag. „De mensen zouden eens moeten weten wat we allemaal doen.” Waar anderen het laten afweten, ploegt Albert Heijn stug door, vindt Mulders. „Dirk van den Broek heeft de laatste jaren een aantal winkels gesloten in Amsterdam, omdat het te moeilijk was. Wij wijken niet voor problemen.”

Dirk sloot de winkels uit onvrede over beperkte laad- en losmogelijkheden, gebrekkige uitbreidingsmogelijkheden en veiligheidsproblemen. AH heeft volgens Mulders slechts één keer een filiaal om veiligheidsredenen gesloten, in Den Haag. „Toen gingen we door de knieën. Dat was zo’n zes jaar geleden, ver voor mijn tijd. Sindsdien hebben we veel geleerd”, zegt Mulders. „We zijn geen non-profitinstelling. Een winkel moet wel winst maken, maar dat doen dus al onze winkels.”

48 Filialen van Albert Heijn zijn er nu in 22 van de veertig prachtwijken. Dat aantal zal de komende jaren groeien, is de verwachting. AH sprak vorig jaar met de gemeente Den Haag af vier winkels te openen in Haagse achterstandswijken. Na overleg met minister Van der Laan wordt bezien in welke steden AH nog meer aan de slag kan. „Mijn overtuiging is dat supermarkten als Albert Heijn belangrijk kunnen zijn om de wijken leefbaar te maken en te houden”, schrijft Van der Laan over deze aanpak vorige week aan de Tweede Kamer. „Het zou mooi zijn als andere supermarkten of winkelketens dit initiatief zouden navolgen.”Â

Achter de schermen wordt gewerkt aan een convenant tussen rijk en de supermarktketen.

Mulders laat zien hoe zijn bedrijf opereert in Amsterdam-West. In dit erkende probleemgebied wil Albert Heijn de komende jaren miljoenen investeren in een nieuw, groot filiaal onder de A10. „Dan trek je klanten van beide zijden van de weg”, licht hij de locatie toe. De huidige, te kleine winkel aan het Delflandseplein in Osdorp gaat dan dicht.

Nu is het Delflandseplein, tegen de A10 aangeplakt en omringd door troosteloze galerijflats, een plein vol treurigheid. Bij de entree staan borden die het gebruik van alcohol verbieden. Camera’s houden toezicht. Voor de deur van de AH-winkel staan bewakers en op straat voeren twee heren op net iets te luide toon een discussie met twee agenten.

Het supermarktbedrijf wil verder uitbreiden op het August Allabéplein in Slotervaart, dat een paar jaar geleden nog toneel van ernstige rellen met Marokkaanse jeugd, en het heeft een oude apotheek aangekocht aan het Sierplein. „Die voegen we bij de bestaande winkel”, zegt Mulders.

Hoe houdt het concern zich staande in zo’n wijk? Mohammed Bakayan uit Bos en Lommer denkt dat de ernstigste problemen met de hangjeugd inmiddels zijn overwonnen. Daartoe heeft hij namens de winkeliersverenging („Daarvan ben ik sinds een jaar voorzitter”) gepraat met buurtvaders, met het stadsdeelkantoor, de buurtregisseurs en de wijkagenten. „Als ik nu bel, staat de buurtregisseur in vier minuten voor mijn deur.”

Zijn collega Harold Stolwijk van het AH-filiaal aan het Plein ’40-’45 is al een stap verder. Ook hij kan meepraten over bedreigingen, intimidatie en winkeldiefstal. „De problemen in de wijk zijn groot. Twee weken geleden is de pui geramd bij de Etos, C & A en Aldi zijn overvallen en recent zijn bij een bankfiliaal nog jongens opgepakt die in het bezit waren van springstof”, zegt Stolwijk. „En wil ikzelf problemen, dan kan ik die binnen een seconde krijgen. De kunst is juist problemen voor te zijn.”Â

Daarvoor is het noodzakelijk dat hij stevige contacten opbouwt in de wijk, vindt Stolwijk. Inclusief die scholieren die hem altijd overlast bezorgen. Zo betrad hij het het hol van de leeuw door op scholen te vertellen over deze overlast, organiseerde hij gesprekken met scholieren, mentoren, stadsdeelkantoor en politie. „Daardoor zijn we geen anoniem bedrijf meer. Nu zeggen de scholieren meneer Harold als ze me zien.”Â

De scholieren die voorheen zo’n overlast bezorgden, maakten zelfs voor de les een filmpje over winkeldiefstal. Daarin spelen zij zelf én meneer Harold een rol. Trots laat de filiaalmanager het filmpje zien.

Tegelijk haalde hij de jeugd de winkel in door snuffelstages aan te bieden aan basisscholieren en sollicitatietrainingen op touw te zetten voor oudere scholieren. „Daarbij leren ze belangrijke zaken. Hoe je je tijdens zo’n gesprek moet gedragen bijvoorbeeld”, zegt Stolwijk. En waar mogelijk konden ze ook bij het AH-filiaal aan de slag.

Nu lukt het niet altijd alle hangjeugd aan je te binden, geeft de filiaalmanager toe maar soms helpt het lot een handje. Zoals toen die leider van een jeugdbende via bureau Halt bij Stolwijk te werk werd gesteld. „De jongen was een echte gangster. Dan kwamen we met z’n allen binnen, hadden maling aan iedereen, scholden caissières uit, zochten ruzie.” Dus toen die jongen zich hier via Halt meldde, zei ik: ’Nu gaan we eerst praten. Hoe gaan we samen verder?’” Het was een uitgelezen kans voor een nieuwe start. „Als hij nu binnenkomt, maken we altijd een praatje. Het gaat goed met hem. Hij heeft een leuk singeltje gemaakt, dat staat op YouTube.”Â

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden