Column

Broekers wil af van terreur meerderheid

Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol brengt haar stem uit voor de Provinciale Statenverkiezingen. Zij wil af van het regeren op basis van regeerakkoorden, en de thans populaire deelakkoorden, en terug naar besluitvorming als uitkomst van een open debat tussen regering en Kamers.Beeld anp

De uitslag van de Statenverkiezingen heeft twee grote zorgen over ons staatkundige bestel sterker aangezet. De eerste geldt de fragmentatie van het politieke krachtenveld, die de bestuurbaarheid van het land in gevaar zou brengen. De andere betreft het gebrek aan identificatie van de burger met het politieke bestuur, dat zou blijken uit de lage opkomst.

Bij zoveel somberheid kan het geen kwaad een stukje op te lopen met Ankie Broekers-Knol, de voorzitter van de Eerste Kamer, die mogelijkheden ziet van deze dreigende nationale nood een deugd te maken. Met die fragmentatie vindt zij het wel meevallen. Als je een stapje terug doet, zie je nog steeds de drie klassieke stromingen: de liberale (VVD en D66), de christelijke (CDA, SGP, ChristenUnie) en de sociaal-democratische (PvdA, SP, GroenLinks).

Als de fragmentatie al een probleem oplevert, zei ze afgelopen donderdag bij de Artikel-50 lezing van oud-parlementariër Bas de Gaay Fortman, dan zouden de partijen een voorbeeld kunnen nemen aan het CDA, dat in 1980 KVP, ARP en CHU verenigde. Ze had ook nog GroenLinks kunnen noemen, dat in 1990 vier partijen onder één dak bracht, en de ChristenUnie, die in 2000 twee partijen bundelde.

Denkpatroon doorbreken
De laatste jaren wordt in geen van de drie stromingen serieus aan fusies gedacht. Vanuit het oogpunt van meerderheidsvorming is ook wel tegengeworpen dat fusies tot starheid leiden: je verplaatst een stoel gemakkelijker dan een bank. Was een sociaal-democratische partij met een sterk SP-element in 2012 in zee gegaan met de liberalen?

Maar laat dat nu net het denkpatroon zijn dat Broekers-Knol wil doorbreken. Zij wil af van het regeren op basis van regeerakkoorden, en de thans populaire deelakkoorden, en terug naar besluitvorming als uitkomst van een open debat tussen regering en Kamers. Dan ben je af, zei ze, van die 'terreur van de meerderheid'. Die terreur drukt nu sterk op de reflecterende taak van de Eerste Kamer en verleidt nationale politici alle tussentijdse verkiezingen krampachtig in het teken van de nationale machtsvraag te zetten.

Bovendien doe je ook nog recht aan artikel 50 van de Grondwet, dat bepaalt dat de Staten-Generaal 'het gehele Nederlandse volk vertegenwoordigen'. Deze stijl, die gangbaar was voordat aan het eind van de 19de eeuw de massapartijen opkwamen, zou het burgers wellicht gemakkelijker maken zich met hun vertegenwoordigers te identificeren en hen de irritatie over het nationaliseren van elke verkiezing besparen.

Nieuwe stijl
Een tegenwerping kan zijn dat burgers en organisaties dan nog minder weten waar ze na verkiezingen aan toe zijn. Maar die zekerheid ontbreekt al jaren.

Rutte II is het zevende kabinet sinds de eeuwwisseling. De regeerakkoorden, in de tijd van Lubbers en Kok bakens van stabiliteit, bieden nog maar betrekkelijke zekerheid. In die zin is het verstandig van de nood der tijden een deugd te maken.

De stijl die Broekers-Knol bepleit sluit aan bij de heersende politieke constellatie en kan worden gezien als het spiegelbeeld van het streven van PvdA en D66 in de jaren zestig en zeventig voorafgaande aan verkiezingen duidelijkheid over de gewenste coalitie te verschaffen. Dat klonk wel aantrekkelijk, maar paste niet in ons driestromenland en bleek, als strategie om het christen-democratische midden te breken, een fiasco.

Kadaverdiscipline
Zelfs durf ik wel de stelling aan dat die strategie totaal averechts heeft uitgepakt, in de zin dat zij het meerderheidsdenken sterk heeft aangewakkerd met allerlei ongewenste effecten: regeerakkoorden als doodsgewaden van het open debat, oppositiepartijen die louter spek-en-bonen aten, kadaverdiscipline in coalitiepartijen en nog zo wat kwaden. In dit perspectief is de omslag die zich aftekent een zegen.

Broekers-Knol trekt de cultuur die onder Rutte II ingang heeft gevonden, nog verder door. Zij wil alle partijen in de Staten-Generaal kansen bieden invloed uit te oefenen, niet in de binnenkamer, maar in het gemeen overleg tussen kabinet en Kamer. Overigens is het een illusie dat de politiek zonder de binnenkamer kan. Leidende politici zullen altijd pogen vooraf zoveel mogelijk zekerheid te krijgen, partijen tegen elkaar uitspelen enzovoort. Dat is part of the game en daar moet je ook niet te nuffig over doen.

Een voordeel van de stijl-Broekers-Knol is dat zij het debat in ere herstelt, de macht van partijen relativeert en hun sterk verwaarloosde kracht als laboratoria van ideeën stimuleert. Het is te mooi om waar te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden