Column

Broekers en Klaver: twee stemmen, één lied

Ankie Broekers-Knol (VVD) (R) werd deze week herkozen als voorzitter van de Eerste Kamer. Beeld anp

Wat hebben de herverkiezing van Ankie Broekers-Knol tot voorzitter van de Eerste Kamer en de strafrede van Jesse Klaver tegen de dominantie van het economisch denken met elkaar gemeen? Misschien wel meer dan je op het eerste gezicht zou denken.

Broekers werd deze week met zeventig stemmen van de zeventig aanwezige senatoren herkozen. De reflex van de media bleef niet uit: Koreaanse toestanden in Eerste Kamer. Onzin natuurlijk, want dit was een vrije verkiezing. Broekers was de enige kandidaat, dat is zo; maar was er een tegenkandidaat opgestaan, dan had ze met 69 stemmen tegen één gewonnen, ondanks het feit dat de VVD met de premier en de voorzitter van de Tweede Kamer al zo sterk het gezicht van de instituties van onze parlementaire democratie bepaalt.

Tegen de stroom in
De intrigerende vraag is hoe dit overweldigende vertrouwensvotum te duiden. Broekers volgde in 2013 de kleurloze Fred de Graaf op en heeft zich laten kennen als een goede voorzitter. Met haar rijzige gestalte en heldere stem straalt zij een natuurlijk gezag uit. Maar wat haar een toegevoegde waarde geeft, is dat zij met pleidooien voor herwaardering van de rol van de Eerste Kamer en kritiek op de huidige regeerpraktijk het zelfbewustzijn van dit gesmade huis heeft hersteld.

Het getuigt van durf, die in de Nederlandse politiek zeldzaam is geworden, dat zij met haar uitspraken dwars tegen de stroom in gaat, die de senaat als overbodig of nutteloos vertragend wil afschaffen. Anders dan in de vorige eeuw wordt deze stroom nu aangevoerd door de VVD, haar eigen partij die nooit zo happig was het staatkundige bestel te hervormen. Dat hierin verandering is gekomen, heeft veel te maken met het denken in termen van efficiency, snelheid en resultaat. Het zijn precies die elementen waar GroenLinks-aanvoerder Klaver zijn filippica op richt.

Zijn doelwit is wat hij noemt het economisme dat politiek Den Haag in zijn greep zou hebben. Hij omschrijft dit zelf als 'het idee dat alle politieke en maatschappelijke problemen zijn terug te brengen tot een rekensom'. Dit denken verengt in zijn ogen het debat, gaat de ideologische confrontatie uit de weg en maakt van de politiek boekhouden voor gevorderden.

Open debat
Broekers heeft daar de zorg over de vorm, de inrichting van onze democratie, aan toegevoegd. Zij meent dat de praktijk van regeren op basis van regeerakkoorden en deelakkoorden drukt op de reflecterende taak van de Eerste Kamer. Daarom bepleitte ze dit voorjaar weer besluitvorming als uitkomst van open debat tussen regering en beide Kamers.

Dat was geen plichtmatig preekje voor eigen parochie, maar kritiek die deed denken aan de gevleugeld geworden uitroep van de molenaar in Potsdam, toen koning Frederik de Grote diens molen zonder pardon uit weg wilde ruimen: 'Er zijn nog rechters in Berlijn!'

In het overheersende economisch denken is weinig ruimte voor reflectie, wordt tegenspraak snel voor hindermacht aangezien en is er weinig tijd acht te slaan op minderheden. De democratie is in deze visie niet meer dan een instrumentarium om, met een verraderlijk beroep op de wil van de meerderheid in de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer, snel tot besluiten te komen. 'Politici besturen Nederland als een bedrijf, maar Nederland is geen bv, maar een democratie', zei Klaver.

'Politiek is reclame'
Politiek redacteur van NRC Handelsblad Tom-Jan Meeus, winnaar van de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek, wees deze week in zijn aanvaardingsrede op een ander symptoom. Het Kamerdebat is volgens hem niet meer gericht op uitwisseling van argumenten, maar louter op het uitzenden van de eigen boodschap. Met de voorlichting over het beleid is het niet anders. 'Politiek is reclame geworden', aldus Meeus.

Misschien wat somber, maar die kant gaat het wel op. De democratie lijkt al ver afgeraakt van wat de denker-politicus Jacques de Kadt omschreef als een vorm van beschaving, 'de levenskunst met verschillen om te gaan', waarbij het in het debat aankomt op overreding en overtuiging. De ongemakken die deze kunst meebrengt, 'dat ingewikkelde systeem van evenwichten en remmen, dat zo langzaam en zo moeizaam werkt', moest in zijn ogen worden aanvaard als 'de last van de beschaving'. Het heeft er veel van weg dat de hoofdstroom in de politiek, aangevoerd door VVD-fractieleider Zijlstra, zich van die last wil bevrijden. Het tegengeluid van Broekers en Klaver geeft, geen moment te vroeg, aanleiding tot grondige reflectie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden