Broedplaats voor fundamentalisme

Bij religieus geweld vielen in Nigeria al meer dan 2500 doden. Na de aanslagen in de VS braken opnieuw bloedige gevechten uit. Toch heeft het moslimfundamentalisme in het noorden van het land weinig te maken met Osama bin Laden.

KAAPSTAD - Nu de politie opdracht heeft gekregen onmiddellijk het vuur te openen op elke oproerkraaier, is de rust in de Nigeriaanse stad Kano enigzins teruggekeerd. Maar de situatie blijft gespannen. Bij religieuze rellen, afgelopen weekeinde, werden tientallen mensen gedood, gingen kerken en moskeeen in rook op en werden winkels en kantoren geplunderd.

Veel mensen schuilen nog angstig in hun huizen, terwijl het leger door de straten patrouilleert om te voorkomen dat bendes van christelijke en islamitische jongeren opnieuw in gevecht raken.

In het islamitische noorden van Nigeria vinden posters van Osama bin Laden gretig aftrek, al hadden de meeste mensen voor elf september nog nooit van de man gehoord. Hoewel de rellen in Kano uitbraken na een anti-Amerikaanse demonstratie, waren ze er volgens menig commentator geen rechtstreeks gevolg van. In de afgelopen anderhalf jaar zijn Nigeriaanse moslims en christenen immers al vaker met elkaar op de vuist gegaan, waarbij in februari vorig jaar 2000 doden vielen, en vorige maand 500. Hoeveel mensen er nu in Kano zijn omgekomen, is onduidelijk; volgens de autoriteiten slechts 18, volgens andere berichten meer dan 200.

De religieuze botsingen zijn vooral het gevolg van de invoering van de sharia, de islamitische wet, in negen deelstaten in het noorden van Nigeria. Alcohol, prostitutie en gokken zijn er verboden, en misdaden als diefstal en overspel worden hard bestraft met zweepslagen, steniging of amputatie van ledematen. Hoewel de christelijke minderheid formeel niet aan de sharia kan worden onderworpen, heeft de invoering van de wet veel onrust veroorzaakt.

Sommige christenen vrezen dat er uiteindelijk geen plek meer voor hen zal zijn in het noorden. ,,Ik kan hier niet blijven. Deze jongeren zijn gevaarlijk'', zei James Enoch uit Kano vorige maand al over de bendes islamitische jongeren, tegen wie de christenen zich nu proberen te verdedigen met barricades van autobanden. ,,Ze hebben gezegd dat ze terug zullen komen, en niemand zullen sparen.''

De spanningen werpen een verontrustend licht op de etnische verdeeldheid in Nigeria, met 122 miljoen inwoners het land met de meeste inwoners van Afrika. De verdeeldheid gaat terug op de koloniale periode. Nobelprijswinnaar voor de literatuur Wole Soyinka vergeleek de Britse kolonisator (die allerlei koninkrijken samenvoegde tot Nigeria) ooit met 'een demente kleermaker die totaal niet let op de stoffen, kleuren en patronen van de lappendeken die hij maakt'.

Na de onafhankelijkheid en de Biafra-oorlog in de jaren zestig, wisten militaire regimes het land met harde hand bijeen te houden. Maar sinds de verkiezing in 1999 van Olusegun Obasanjo tot president, is de fragiele eenheid weer in gevaar. Vooral de rivaliteit tussen de christelijke Yoruba's en islamitische Hausa's leidt tot de bloei van militante 'zelfverdedigingsorganisaties', die met name uit zijn op knokpartijen.

,,Je moet naar deze rellen kijken tegen de achtergrond van armoede en onderontwikkeling in de regio'', zegt Ahmed Rajab, hoofdredacteur van de nieuwsbrief Africa Analysis. Tienduizenden jongeren in Kano zijn werkloos, en verbitterd doordat ze geen enkele verbetering zien onder de nieuwe president (een Yoruba). Volgens Rajab is het noorden daardoor een broedplaats voor fundamentalistische ideeën.

Hoewel er geen aanwijzingen zijn voor banden tussen Nigeriaanse moslimorganisaties en de Al-Kaida-organisatie van Bin Laden, krijgen sommigen 'wel financiële steun uit Iran en Saoedi-Arabië'. Hoogopgeleide moslim-elites in Nigeria, die met het verdwijnen van de militaire dictatuur hun politieke macht kwijtraakten, proberen door de invoering van de sharia deze macht nu terug te krijgen.

Al is de politie nu massaal ingezet om bij moskeeën en kerken te surveilleren en nieuwe anti-Amerikaanse demonstraties te voorkomen, de ware dreiging in Nigeria heeft niets te maken met de oorlog tegen Afghanistan. Alleen een Nationale Conferentie kan het land redden, aldus chief Adesanya van de organisatie Afenifere. Hij vindt dat Nigeria opnieuw een federatie moet worden, zoals vlak na de onafhankelijkheid. ,,Zo'n conferentie is nodig om Nigeria bij elkaar te houden.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden