Broeder Daniël legt witte monnikspij af

Stefan Brijs struikelt over 'de rots der struikeling' Curaçao

Met een oppervlakte van nog geen vijfhonderd vierkante kilometer en een inwoneraantal van zo'n 150.000 is Curaçao even groot als Zuid-Beveland en niet meer dan anderhalf keer dichter bevolkt. Literair gesproken steekt het kleine eiland Amsterdam evenwel naar de kroon. Gelauwerde schrijvers als de net overleden Frank Martinus Arion, Cola Debrot en Tip Marugg zijn er niet alleen geboren en getogen, ze deden er ook hun inspiratie op, met 'Mijn zuster de negerin' (Debrot), 'Dubbelspel' (Arion) en 'De morgen loeit weer aan' (Marugg) als klassiek geworden hoogtepunten.

In hun slipstream ondergingen diverse autochtoon-Nederlandse auteurs de fascinatie van Curaçao. Jan Brokken woonde er een tijd en situeerde er zijn roman 'De droevige kampioen', Frans Kellendonk snoof er kort voor zijn dood de sfeer op, ter voorbereiding van het in de pen gebleven 'Leeuwendalers'.

Met 'Maan en zon' van de Vlaming Stefan Brijs is er nu een nieuwe roman over 'de rots der struikeling', zoals de Antilliaanse romancier Boelie van Leeuwen Curaçao ooit heeft genoemd. Brijs legt zijn verhaal in de mond van Broeder Daniël, onderwijzer aan een van de fraterscholen waaraan het eiland de vorige eeuw rijk was. Daniël maakt zich zorgen om zijn oud-leerling Max, ooit door hem beschouwd als iemand met voldoende kwaliteiten om hem op te kunnen volgen, maar vanwege nijpende familieomstandigheden gedwongen om zijn vaders eenmanstaxibedrijf over te nemen. Wanneer Max, in 2001 vijftigplusser, onverwacht passage boekt op een vliegtuig naar Schiphol, laat Daniël een bonte reeks aan herinneringen de revue passeren. Als de dag van gisteren ziet hij voor zich hoe de kleine Max door zijn vader bij hem werd afgeleverd, en hoe hij vervolgens tijdens de kennismaking met Max' moeder gewaarwerd dat het driekoppige gezin in geen enkel opzicht afweek van het Curaçaose stereotype (de man verwekt een kind en gaat vervolgens de hort op). Hoewel die geschiedenis zich in de tweede generatie niet letterlijk herhaalt, blijft Max opgesloten zitten in een situatie die hem nagenoeg geen enkel uitzicht op een beter bestaan biedt.

En tot overmaat van ramp raakt zijn zoon Sonny verstrikt in de verleiding die gouden bergen belooft aan die jonge Antillianen die bereid zijn om zich met huid en haar te verkopen aan de cocaïnesmokkel.

Deze korte samenvatting van 'Maan en zon' laat weinig te raden over de afloop. Dat ligt minder aan uw recensent dan aan de manier waarop de auteur de verhaallijnen zo aan elkaar breit dat er aan het einde wel een dramatische climax uit moet rollen.

Dat je de ontknoping al tientallen bladzijden van te voren ziet opdoemen, maakt de lectuur, die vanwege de oubollige verteltrant nogal gezapig voortkabbelt, niet spannender.

Maar misschien was dat ook helemaal Brijs' bedoeling niet, en ging het hem er vooral om te laten zien dat de zwarte bevolking van Curaçao het door de eeuwen heen altijd slecht heeft gehad, of dat nu was onder koloniaal, postkoloniaal of neokoloniaal bewind.

Het zal wel niet voor niets zijn dat hij een belangrijke plaats inruimt voor de opstand van 30 mei 1969, toen stakers een groot deel van Willemstad in de as legden en er van de weeromstuit een begin werd gemaakt met de democratisering van het politieke bestel.

Broeder Daniël, die beseft dat hij altijd een slippendrager is geweest van de blanke bestuurlijke elite, ontleent er de vrijheid aan om de witte monnikspij af te leggen en voortaan als burger gekleed te gaan.

30 mei 1969 speelt ook een cruciale rol in de al genoemde roman 'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion, en dus is het geen toeval dat Brijs een paar keer nadrukkelijk naar die roman knipoogt. Hij laat een van Arions hoofdpersonen, de taxichauffeur Boeboe Fiel, even opduiken, en gunt de moeder van Max de ultieme heldinnenrol, overeenkomstig de opdracht van 'Dubbelspel': 'aan vrouwen met moed.'

Het zijn juist zulke verwijzingen die je laten beseffen dat 'Maan en zon' geen moment uit de schaduw van het voorbeeld komt.

Stefan Brijs: Maan en zon Atlas Contact 270 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden