Britten geven New Deal aan 'asociale' bijstandsmoeders

LONDEN - De kantoren boven het arbeidsbureau in de Londense wijk Southwark zijn op en top beveiligd. Camera's bewaken de ingang beneden aan de straat. Elke verdieping is met meer deuren afgesloten die allemaal een groot slot met pincode hebben. Om als bezoeker op de vierde etage in het toilet te kunnen, moet eerst een medewerker 4251 voor je intoetsen.

Op die vierde etage vergaderen in een kaal zaaltje acht mensen: vier mannen, vier vrouwen, van uiteenlopende leeftijden. De meesten werkten tot deze zomer voor een arbeidsbureau of een uitkeringsinstantie. Toen gaven ze die baan op om aan een avontuur te beginnen. Althans, zo voelen ze het zelf. “We zijn proefkonijnen”, meent één. En half Engeland kijkt over hun schouders mee.

Zij voeren namelijk de eerste proefprojecten uit van de werkgelegenheidspolitiek van de Labour-regering die dit voorjaar aan de macht kwam. Een politiek die niets minder beoogt dan een complete hervorming van de verzorgingsstaat. “En voor het eerst in jaren gebeurt er wat uitdagends bij arbeidsvoorziening”, zegt een deelneemster. “Daarom heb ik gesolliciteerd.”

De vorige, conservatieve regeringen schreven hele groepen af en veroordeelden hen tot een uitzichtloos leven op een uitkering, verkondigt minister Harriet Harman van sociale zaken gloedvol in het land. Wij zijn zo niet. De kansarmen krijgen van ons extra hulp. Binnen vijf jaar helpen wij een kwart miljoen werkloze jongeren aan het werk, betoogt Harman.

Zij vallen allemaal onder de zogeheten New Deal, een naam die direct verwijst naar het beleid waarmee de Amerikaanse president Roosevelt de crisis in de jaren '30 te lijf ging. Elf miljard gulden mag Harman in de nieuwe sociale politiek stoppen. De acht mensen bijeen in het zaaltje werken aan de New Deal voor de bijstandsmoeders. De beveiliging van het pand heeft met hun project overigens niets uit te staan. Dat blijkt gewoon voor een Londens arbeidsbureau.

Dat Harman juist bijstandsmoeders voor de projecten heeft gekozen, heeft grote symbolische waarde. Van alle uitkeringsgerechtigden hadden de conservatieven met hen de meeste moeite. Deels door hun aantal. Bijna een miljoen bijstandsmoeders (en wat -vaders) telt het land. Jarenlang vormden hun uitkeringen de snelstgroeiende post op de begroting van Sociale zaken. Kosten: ruim 32 miljard gulden per jaar.

Maar evenmin vonden de conservatieven het te pruimen dat 2,3 miljoen kinderen in eenoudergezinnen opgroeiden, en daarmee volgens hen dus vaak voor galg en rad. Alleen het huwelijk vormt immers een goede basis voor kinderen. Dit zijn de verderfelijke gevolgen van de vrije liefde uit de jaren '60, riep premier Margaret Thatcher geregeld.

De tabloid-bladen brachten smeuïge verhalen over jonge moeders, die zich op hun vijftiende of zestiende zwanger lieten schieten. Soms hadden ze geen idee wie de vader zou kunnen zijn. En dat enkel om aan hun (treurige) ouderlijk huis te kunnen ontsnappen en wat eigen geld (uitkering) te hebben. Alleenstaande moeders krijgen immers voorrang bij de toewijzing van sociale woningen. Promiscue, asociaal en onverantwoordelijk waren ze, aldus de conservatieven.

“Nu heeft Groot-Brittannië zeker een probleem”, erkent Karen Holmes die de acht begeleidt. Gemiddeld raken in het land zeven maal zoveel meiden onder de 19 zwanger als in Nederland. Ook het aantal abortussen ligt vele malen hoger. “Maar het is maar een kleine groep. Van die groep zijn er maar zo'n 45 000 jonger dan 19. Dat ze werkschuw zijn, wat ook wordt beweerd, klopt evenmin. Negentig procent wil wel. Maar het systeem houdt hen tegen.”

De acht zeggen eensgezind tot nu toe te hebben ondervonden dat de vrouwen inderdaad graag willen. De bijstandsmoeders in hun gebied met kinderen ouder dan vijf, zijn allemaal per brief uitgenodigd voor een gesprek. “Geheel vrijwillig”, beklemtoont Holmes. “Want de New Deal voor bijstandsmoeders kent geen enkele dwang. Eén op de drie heeft gereageerd. Al was het maar dat ze belden dat ze niet zouden komen.” De groep noemt het een prachtresultaat.

Dat lijkt het zeker, gezien de slechte reputatie van het arbeidsbureau in Groot-Brittannië. De vestiging nabij Elefant & Castle, in het hart van Southwark, zit nog maar twee jaar in zijn nieuwe behuizing. In Nederlandse ogen is het niet veel soeps. Een saai kantoor, met enkel wat borden met vacatures en rijen bureaus langs de wanden. Maar manager Dave Keogh is ermee in zijn nopjes. “Je had het oude pand moeten zien. Dat was een openbaar toilet. Het was er even vies en het stonk er net zo hard.”

“Je zat er bovendien volledig afgeschermd achter glas. En door de ruit praatte je met klanten. Van enige privacy was geen sprake. Alles wat je riep, kon de hele rij erachter horen. Geen wonder dat we zoveel agressie hadden. Als je mensen als beesten behandelt, reageren ze ook zo.”

Ook hun aanpak is nog altijd niet echt uitnodigend, erkent hij. “De vorige regering legde ons allerlei doelstellingen op. We moesten per kwartaal minstens zoveel mensen plaatsen in banen en cursussen. Dus dwongen we mensen banen aan te nemen waar ze niet echt geschikt voor waren of die ze niet wilden. Of om een sollicitatietraining te volgen, die ze al twee keer eerder hadden gedaan. Alleen om zo aan het cijfer te voldoen.”

“Bovendien zit het systeem zo in elkaar dat je cliënten steeds voor het blok zet. Wanneer je dit niet doet, pakken we je uitkering af. Als je niet binnen zoveel tijd zelf een baan vindt, moet je op deze cursus.” Bijstandsmoeders, die anders dan in Nederland tot nu toe geen sollicitatieplicht hebben, moesten wel héél erg graag willen voor ze zich in dit intimiderende systeem begaven, erkent hij volmondig.

Alison Roe (31) had er zich dan ook niets van voorgesteld toen zij op gesprek bij haar bemiddelaar ging. Ze wilde al tijden aan het werk. “Ik verveelde me. 's Ochtends bracht ik de kinderen naar school en hing daarna wat rond tot ik ze weer op kon halen.” Met de twee kinderen, elf en zeven jaar oud, woont ze in een huurflatje met drie kamers.

De vader van de kinderen is “totaal verdwenen. Hij ziet zijn kinderen nooit.” Hij betaalt dan ook niets. Met zijn drieën moeten ze rondkomen van een uitkering van zo'n 330 gulden per week. Hobbies heeft Allison niet meer. “Ik was ooit lid van de nationale reserve.” Ook heeft ze haar deel van de vooroordelen gehad. “Het hoofd van de school zei me een keer recht in mijn gezicht dat zij het helemaal niet op bijstandsmoeders had. Niet goed voor de kinderen.”

Tot haar verrassing probeerde de bemiddelaar haar nergens in te luizen. “Hij zei steeds: dit is een aanbod. En jij beslist of je het aanneemt.” Hij rekende haar voor dat ze er financieel ietsje op vooruitging, met de baan die ze nu heeft. Ze krijgt dan wel ondersteuning met kinderopvang.

Zes weken werkt ze nu als toezichthouder bij de deur van een grote kledingzaak. Vanaf november werkt ze voltijds. “Ik vind het leuk. Je ontmoet tenminste weer eens nieuwe mensen. Al is het geen baan die ik voor altijd wil doen. Het liefst zou ik mijn kapsteropleiding willen afmaken. Ze zijn nog aan het uitzoeken of ik die kan doen, zonder weer in de uitkering terug te zakken.”

“We hebben sommigen ook aan heel goede banen geholpen”, verzekeren enkele van de acht. Maar een wat oudere man uit de groep valt hen in de rede. “Laten we toch toegeven dat het een probleem is dat we ze vaak in klotebanen stoppen. En dan zijn we nog niet eens bij de moeilijke gevallen, de tienermoeders die nog nooit hebben gewerkt, of de vrouwen die amper Engels spreken.”

“Ik heb laatst een moeder aan een baan in een warenhuis geholpen. Het bedrijf heeft geen goed reputatie, maar welk warenhuis heeft dat wel? Ze moet daar van acht tot drie uur werken, maar soms komt de baas om half drie binnen en zegt: Vandaag allemaal tot zes. Terwijl haar kinderen uit school komen. Ze heeft geen vast contract. Van dag tot dag wordt bekeken of ze de volgende dag nodig is. Toch ben ik bang dat het het beste is wat ze nu krijgen kan.”

Kinderopvang blijkt steeds het grote probleem. Ook voor Alison Roe. “Mijn oudste dochter komt om tien over drie thuis uit school. Ik kom pas een uur later thuis. Ze moet zich dus zelf binnenlaten of kan een uur rondhangen. Ze is elf, dus het zou moeten kunnen. Maar het is niet veilig in de buurt en ik maak me de hele tijd zorgen.”

De nieuwe regering is zich bewust van dit struikelblok, zegt projectleidster Holmes. In de New Deal kan een moeder ondersteuning bij de opvang krijgen. En ook aan het grote gebrek aan plaatsen wil minister Harman wat doen. Ze gaat 50 000 jonge werklozen opleiden tot oppashulp.

Nog altijd zijn de acht vol van de uitdaging die de New Deal betekent. Dat geldt ook de Britse arbeidsvoorziening als geheel, zegt haar woordvoerder. “Maar het is meteen ook onze laatste kans. De conservatieven hadden niet veel met ons op. Labour heeft zoveel verwachtingen gewekt over haar sociale beleid, dat ze niet met een half succes weer terug bij de kiezers kan komen. Wij moeten echt presteren, anders worden we opgedoekt.”

De politiek volgt elke stap dan ook nauwlettend. De dag na het gesprek komt minister Harman langs voor een werkbezoek. “Is alles daarvoor geregeld”, vraagt de woordvoerder aan Holmes. “Ik heb een groepje bijstandsmoeders met kinderen opgetrommeld”, zegt Holmes. “De pers kan alle foto's van haar te midden van die groep schieten die ze wil.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden