'Britse schandaalpers is infantiel over seks'

Afluisterslachtoffer: Kwaliteitsverbetering én perswaakhond nodig

LONDEN - Joan Smith noemt zichzelf 'collateral damage'. Een bijvangst van de afluisterpraktijken van News of the World in 2004. "De schandaalkrant was niet in mij geïnteresseerd, maar wel in mijn partner, Denis MacShane, die toen staatssecretaris van Europese zaken was. Zijn dochter was bij een ongeluk om het leven gekomen en er was grote mediabelangstelling voor haar dood."

Op dat moment was Smith, een romanschrijver en journalist, zich van geen kwaad bewust. Dat veranderde toen ze zeven jaar later een telefoontje kreeg van Scotland Yard. Rechercheurs waren in 2011 een onderzoek gestart naar de afluisterpraktijken van News of the World en een voor een namen ze contact op met de slachtoffers. Smith was de eerste op een lange lijst.

Op het politiebureau lieten ze haar een notitieboekje zien van de privédetective die door News of the World was ingehuurd. "Ze hadden alles. Naam, adres, al mijn telefoonnummers. Er waren aantekeningen over mijn verblijf in Spanje in 2004. Mijn vluchtnummers stonden genoteerd, ze wisten waar ik was, waar ik Denis zou ontmoeten en hoe laat. Te beseffen dat je voortdurend gevolgd wordt door een privédetective kwam als een grote schok."

In de nasleep van het schandaal arresteerde de politie tientallen journalisten. Vandaag is een belangrijke mijlpaal in het onderzoek. Een Britse rechter maakt deze ochtend de eerste straffen bekend na een lange rechtszaak tegen vijf ex-medewerkers van News of the World, onder wie Andy Coulson, de voormalige hoofdredacteur en ex-spindokter van premier Cameron.

Maar wat is er werkelijk veranderd na alle ophef? Hebben de Britse kranten hun leven gebeterd? Smith is tegenwoordig voorzitter van Hacked Off, een belangengroep waarin de slachtoffers van News of the World zich hebben verenigd. "We kunnen het nooit zeker weten, maar ik geloof dat de afluisterpraktijken gestopt zijn. Kranten zijn duidelijk voorzichtiger geworden."

Na het afluisterschandaal stelde de Britse regering een onderzoekscommissie in onder leiding van rechter Brian Leveson. Eind 2012 kwam hij met een aanbeveling voor nieuwe richtlijnen voor de pers. Ook pleitte hij voor de oprichting van een onafhankelijke perswaakhond die de oude Press Complaints Commission moest vervangen.

De nieuwe waakhond kan in tegenstelling tot zijn voorganger hoge boetes opleggen en rectificaties afdwingen. Het parlement heeft de aanbevelingen van Leveson overgenomen en de nieuwe perswaakhond in de wet verankerd met een koninklijk statuut.

De meeste dagbladen verzetten zich echter. Zij zien het koninklijk statuut als een inperking van de persvrijheid. Diverse krantenuitgevers hebben de handen ineengeslagen en een alternatieve perswaakhond opgericht: de Independent Press Standard Organisation. "Ze negeren een groot deel van de aanbevelingen van Leveson. Het probleem is dat deze waakhond niet onafhankelijk is", stelt Smith. "Het is nog altijd een zelfregulerend orgaan. We hebben juist gezien dat zelfregulering niet werkt. Het is alsof de kranten een dikke middelvinger opsteken naar Leveson."

Smith is ervan overtuigd dat ze het pleit zal winnen, maar ze beseft dat een krachtige perswaakhond alleen niet genoeg is. Er is nog steeds een machtige schandaalpers die dagelijks miljoenen kranten verkoopt met seks, schandalen en de meest intieme details van de privélevens van bekende en onbekende Britten.

"De Britse schandaalpers leeft in de jaren vijftig en heeft nog altijd een infantiele opvatting over seks. Het lijkt wel of ze elke keer weer verbaasd is dat volwassenen überhaupt met elkaar naar bed gaan. Ze is vergeten waar journalistiek om draait. Als ze evenveel tijd en energie stak in onderzoek naar misstanden in onze bankensector als naar de nieuwe baby van acteur Hugh Grant, dan hadden we mogelijk geen bankencrisis gehad."

Om de krantencultuur te veranderen moet je ook de lezer heropvoeden, vindt Smith. "Je ziet bij de krantenlezers een gespleten houding. Ze waren vol afschuw over de onthullingen over Milly Dowler en velen steunen onze campagne. Maar diezelfde lezers kopen nog altijd de schandaalkranten. Ze vragen nog niet waar verhalen vandaan komen. Ik hoop dat dit door een nieuwe perswaakhond verandert."

undefined

Het afluisterschandaal

In juli 2011 onthult The Guardian dat News of the World de telefoon van het vermoorde meisje Milly Dowler heeft gehackt. Het is niet de eerste keer dat de krant de afluisterpraktijken van News of the World blootlegt. Al sinds 2009 bericht The Guardian dat de schandaalkrant de voicemails van beroemdheden en politici afluistert. Maar in de zomer van 2011 wordt duidelijk dat de News of the World het ook op gewone Britten heeft gemunt. Niet alleen het vermoorde tienermeisje Dowler was een doelwit, ook slachtoffers van de bomaanslagen in Londen van 2005 en familieleden van omgekomen Britse soldaten. De ophef is zo groot dat mediamagnaat Murdoch News of the World opdoekt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden