Britse premier Blair vecht voor Beste Vrijdag in Noord-Ierland

AMSTERDAM - Met verbeten blik stond Tony Blair dinsdagavond na aankomst op het Noord-Ierse Hillsborough Castle de pers te woord. Dit was geen moment voor soundbites, vlotte uitspraken die het goed doen in de media, zei de Britse premier. Zeker nu niet, vlak voor het cruciale gesprek met David Trimble, de Noord-Ierse unionistische leider die op de valreep het Noord-Ierse vredesplan de nek om leek te hebben gedraaid.

Wèg was de eeuwige glimlach waarmee Blair steevast vriend en vijand tegemoet treedt. “Ik voel de hand van de geschiedenis op onze schouders, werkelijk waar”, bezwoer hij bij zijn ultieme poging om het vredesberaad te redden. “Misschien dat we er zelfs met het grootste vertrouwen van de wereld niet in slagen, maar we móéten het proberen.”

Nog één dag heeft Blair om er uit te komen, samen met zijn gisteren gearriveerde Ierse partner in het overleg, de Ierse premier Bertie Ahern. Nog één dag voor het Goede Vrijdag is. Dat is de deadline waarbinnen de partijen in het Noord-Ierse vredesberaad in moeten stemmen met het plan zoals opgesteld door de voorzitter, de Amerikaanse oud-senator George Mitchell.

En dus nam Blair regel voor regel het 65 pagina's dikke ontwerpakkoord door met Trimble, de dwarsliggende UUP-voorman, die de voorstellen als zijnde “onaanvaarbaar voor de meerderheid van het Noord-Ierse volk” had verworpen. Regel voor regel, om maar zoveel mogelijk punten van overeenstemming te vinden om uit de impasse te komen, om te redden wat er nog te redden valt.

Op twee punten trachtte Blair de leider van de protestantse, traditioneel pro-Britse unionisten gerust te stellen, dan wel over de streep te krijgen. Ten eerste, de verzekering dat Noord-Ierland Brits zal blijven zolang de meerderheid van zijn bevolking dat wenst. Niks nieuws eigenlijk, en als conditio sine qua non, als basisprincipe, bij het begin van de onderhandelingen door Londen al stevig vastgelegd. Maar het zal Trimble in deze voor de unionisten kennelijk zo benauwde uren toch weer als muziek in de oren hebben geklonken, gezien de nog steeds 'toereikende' protestantse meerderheid in de provincie Noord-Ierland.

Maar ook verlangde Blair - en daar moet Trimble ongetwijfeld meer moeite mee hebben - de erkenning van een Ierse nationalistische identiteit. Van het sentiment bij een groot deel van de katholieke minderheid dat niet alleen hun wortels, maar ook hun vooruitzichten liggen bij het 'zuiden', bij de Ierse republiek.

En dat verlangen zal de toch al forse paranoïa onder de protestanten - met hun allergie voor 'fatale' concessies van Londen aan de republikeinse nationalisten van Sinn Féin en hun terroristische militaire tak, het Ira - alleen maar doen groeien. Bovendien zien Trimble en de zijnen in het ontwerpakkoord niets terug van hun eis aan het adres van de andere grote deelnemer aan het vredesproces, de Ierse republiek, om de aanspraken op Noord-Ierland uit de Ierse grondwet te schrappen.

'Als Bertie Ahern het hard wil spelen, kunnen wij het ook', was zo ongeveer de redenering, waarmee ze het overleg op losse schroeven zetten. De vice-voorzitter van de UUP, John Taylor, noemde het pakket voorstellen iets dat hij zelfs met een tang van vijftien meter nog niet zou willen aanpakken. Ken Maginnis, de woordvoerder van de UUP, zei zich in het ontwerp-akkoord van Mitchell compleet overvallen te voelen door de “veranderingen, geïnspireerd door Dublin en Sinn Féin. Een situatie waarbij één Ierland het voor het zeggen krijgt, is voor ons onacceptabel”, fulmineerde de doorgaans ingetogen UUP-zegsman.

Hij doelde daarbij vooral op het omstreden voorstel van een Noord-Zuid Raad, een overlegorgaan van vertegenwoordigers uit de Ierse republiek en Noord-Ierland dat 'op ministerieel niveau' moet opereren naast een gekozen Noord-Ierse Assemblee van zo'n 90 leden. Hoewel de UUP - de grootste partij in Noord-Ierland - op puur praktische gronden al lang geleden overstag is gegaan wat betreft nauwere banden tussen het noorden en de Ierse republiek, eisen de unionisten garanties dat de Noord-Zuid Raad geen “embryonale regering voor een verenigd Ierland” zal worden.

Een praatgezelschap, meer niet. En juist dáár verlangen de republikeinen een sterk administratief lichaam met zware politieke bevoegdheden. Om tegenwicht te kunnen bieden aan een Noord-Iers parlement waarin de unionisten het, puur uit getalsmatig oogpunt al, voor het zeggen hebben. David Trimble als Noord-Iers premier, dat moet immers voor menig katholiek een nachtmerrie zijn.

“Niemand is gevraagd om het plan van Mitchell zonder meer te aanvaarden”, zei Blairs woordvoerder. “Het is de basis voor onderhandelingen, en die gaan door.” En een klein lichtpuntje voor Blair en zijn minister van Noord-Ierland Mo Mowlam is dat, ondanks alle commotie en afkeer in het unionistische kamp, Trimble c.s. de onderhandelingen niet ècht de rug hebben toegekeerd.

Winner

Als uit lichaamstaal zou kunnen blijken wie er zich in dit stadium van het vredesberaad winnaar dan wel verliezer wil noemen, dan lijkt Sinn Féin-leider Gerry Adams tot de eerste categorie te behoren. Met een opvallende 'grootmoedigheid' en een brede glimlach verkondigt hij een ieder die het maar horen wil dat “dit de beste kans op vrede in Noord-Ierland is die we ooit hebben gehad, het enige alternatief is chaos”.

De Noord-Ierse katholieken hebben de tijd aan hun zijde, en dus ook de republikeinse beweging. Het tij in Noord-Ierland begint te keren, de katholieke bevolking groeit. Was bij het begin van The Troubles, in 1969, nog zo'n 65 procent van de bevolking protestant bij 35 procent katholiek, die verhouding is anno nu ruwweg 55 tegen 45. Bovendien is de traditioneel tot de arbeidersklasse behorende katholieke onderlaag voor een deel al opgeschoven naar de betere middenklasse, of zelfs hoger.

Meer kansen, meer zelfvertrouwen, betere positie. Ook politiek. In vroeger jaren behoorden alle 12 vertegenwoorigers uit 'Ulster' in het Britse Lagerhuis tot de UUP. Nu heeft Noord-Ierland 18 zetels in Westminster Palace, 5 daarvan voor katholieken, terwijl de unionisten verdeeld zijn in drie partijen. Onder welke die van de rabiate papenvreter, 'dominee' Ian Paisley, de politieke brulboei die alleen al het deelnemen aan het vredesproces van Trimble's UUP als verraad aan de 'protestantse zaak' beschouwt.

Tot vanavond nog heeft 'verrader' David Trimble de tijd om met Tony Blair uit de patstelling te komen. Om van Goede Vrijdag de Beste Vrijdag van de afgelopen dertig jaar te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden