Column

Britse humanisten zijn ware zeloten

Prominente Britse humanisten voerden in 2009 campagne tegen religie met slogans op bussen Beeld epa

Soms denk je in een krant te zijn terecht gekomen in de satirische rubriek 'De speld'. Maar dan blijkt het echte leven altijd nog gekker te kunnen zijn dan de meest extravagante humor.

Afgelopen zaterdag deed Trouw hilarisch verslag van een bijeenkomst van Engelse humanisten. Fel anti-godsdienst zijn ze. 'God bestaat niet', roept één van hen uitdagend. Zo is de toon meteen gezet. Ze hebben allemaal wel een akkefietje gehad met de kerk of net iets te fanatieke gelovigen. Een van hen ging per ongeluk naast een evangelische christen zitten, meldt het verslag.

Mijn sympathie heeft hij, want ik ken die traumatische ervaring. Niet met een religieuze maar met een milieugelovige, die niet ophield over de eindigheid van de aarde en het menselijk onverstand. Echt 'groen' was ik toch al niet, maar sinds zaterdag weet ik dat ik het ecologisme alleen dáárom al fanatiek bestrijden moet. Althans, volgens de logica van deze Engelse humanisten, die zo trots zijn op hun redelijkheid dat de verwatenheid daarvan hen krek ontgaat. 'Met gelovigen valt niet te discussiëren', zegt één van hen. 'Niet op basis van rationele argumenten in elk geval.' Met als hilarische uitsmijter: 'Ze staan niet voor ons open.' En je zúlt maar eens verzeild raken in 'een oeverloze discussie over het bestaan van God', waarover een ander klaagt. In een gesprek met gelijkgezinden heb je daar tenminste geen last van. Provocerend uitroepen 'God bestaat (niet)': dat zullen deze humanisten nóóit doen.

Brieven
Onwillekeurig komen mij de brieven in herinnering die ik de afgelopen jaren soms ontvangen heb. 'Ik ben als ingenieur opgeleid', beginnen die dan, 'en heb dus geleerd rationeel te denken.' Waarna steevast een betoog volgt vol conceptuele verwarring en als wetenschap vermomde quasi-mystiek. Je vraagt je af of dit soort mensen wel eens een gesprek voert met een gelovige die niet net zo karikaturaal is als zijzelf. Of ze ooit de moeite hebben genomen te lezen wat de theologie de afgelopen twee eeuwen zoal heeft afgedacht. Of zij werkelijk begrijpen wat het woord 'dogmatisch' zeggen wil, voordat zij een 'wij-zijgevoel' projecteren op het vijandige kamp - waarmee nu eenmaal niet te praten valt.

Ach arme Nederlandse humanisten, die bij deze zelotische Engelse tegenhangers afsteken als de redelijkheid zelf. Hoe kon het zo mislopen met het land dat zich van oudsher beroept op zijn common sense? Met het laatste gaat het sinds enige tijd niet zo best, lijkt het. Het land dat pal stond tegen Hitler lijdt na het Brexit-referendum onder een nare vreemdelingenhaat. De vrije pers, die daar zo ongeveer is uitgevonden, is verworden tot een machinerie van hetze, leugens en achterklap.

Windzaaiers en stromoogsters
In de godsdienstdiscussie blijkt het er niet veel beter voor te staan. En ook daarin hebben publicisten een kwade rol gespeeld als windzaaiers en stormoogsters. Een ereplaats gaat naar Richard Dawkins, die een advertentiecampagne begon om ervan kond te doen dat er geen God bestaat - en op Twitter dat foetussen met het syndroom van Down het beste geaborteerd kunnen worden.

Misschien moesten de Britse humanisten maar eens naar de andere kant van het Kanaal kijken om te zien hoe een redelijke godsdienstdiscussie eruit ziet. In het huidige eurofobe klimaat is daar weinig kans op. Maar misschien was dit gesprek bij nader inzien niet meer dan een Monty-Pythonachtige sketch, waarin de draak gestoken werd met één van Engelands heilige huisjes. Wat zal het thema geweest zijn waarop dit clubje grappenmakers die avond improviseerde? Ik gok op splendid isolation.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden