Britse geheime dienst MI5 viert eeuwfeest

Een observatiepost van MI5 in het begin van de jaren zeventig. (FOTO REUTERS)

De veiligheidsdienst MI5 was overactief in het bespioneren van Britse politici en activisten. Op échte spionnen kreeg de dienst nauwelijks vat, blijkt uit een nieuw boek.

Dus toch. De Britse premier Harold Wilson wérd in de gaten gehouden door zijn eigen veiligheidsdienst. Drie Labourparlementariërs en een Conservatief hadden in de jaren zestig inderdaad contacten met sovjetagenten. Vakbondsleider Arthur Scargill wérd afgeluisterd.

Een boek over de geschiedenis van de honderdjarige veiligheidsdienst MI5 geeft, achteraf, veel achterdochtige Britten gelijk. De argwaan van Wilson (1964-’70, 1974-’76) dat hij werd bespioneerd grensde destijds aan paranoia. Niet helemaal ten onrechte, blijkt uit het gisteren verschenen The Defence of the Realm van historicus Christopher Andrew. De Labourpremier werd weliswaar niet afgeluisterd, maar er bestond wel degelijk een dossier-Wilson – al sinds zijn lidmaatschap van het Lagerhuis in de jaren veertig, en verstopt onder een andere naam.

Het is een van de sappige details uit het boek, dat beschrijft hoe MI5 van jager op Duitse spionnen uitgroeide tot een enigszins log ambtenarenapparaat dat ten tijde van de Koude Oorlog koortsachtig op jacht ging naar Russische geheim agenten. Op den duur richtte de dienst zich – mede op verzoek van diverse premiers – ook op linkse activisten en vakbondsleiders, en op terreurorganisaties als de Ira.

Andrew onthult op basis van de eigen (geheime) archieven van MI5 hoe de dienst nauwelijks vat kreeg op Russische spionnen in Groot-Brittannië; het waren er simpelweg te veel. Onder hen ook de bekende Britse dubbelspionnen Kim Philby en Anthony Blunt. Voor hen die verzot zijn op het verhaal van hun Cambridge-cel is het boek verplichte kost.

Ook liefhebbers van complottheorieën kunnen hun hart ophalen: het was dezelfde Harold Wilson die regelmatig medewerkers van MI5 liet briefen over banden tussen vakbonden en de Communistische Partij. Niet iedereen binnen de dienst vond het vanzelfsprekend dat de medewerkers voor politieke doeleinden werden ingezet. Subversie moet niet worden verward met oppositie, noteerde de latere MI5-directeur John Jones in de jaren zeventig.

Conservatief premier Margaret Thatcher (1979-1990) had daar weinig problemen mee. Tijdens de mijnwerkersstakingen in de jaren tachtig was MI5 aanwezig op vakbondsvergaderingen en werden stakingsleiders nauwlettend gevolgd. Ook leden van vredesbewegingen, anti-kernenergie-demonstranten en andere activisten kregen een dossier – zoals huidig plaatsvervangend leider van Labour, Harriet Harman.

Achteraf hebben we misschien iets te veel individuen bijgehouden, zeggen sommige voormalige MI5-medewerkers.

Het waren dan ook 400.000 dossiers die Andrews te verwerken kreeg. Hij mocht niet alles publiceren, maar het geautoriseerde boek is een poging om het werk van MI5 – tot op zekere hoogte natuurlijk – transparant te maken. Daarmee hoopt de dienst het vertrouwen van de Britten te winnen. Bij de strijd tegen Al-Kaida en terreurcellen op eigen bodem, op dit moment een van de hoofdactiviteiten, is de steun van het publiek hard nodig, stelt de dienst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden