BRITS ONDERWIJS

De twaalf ergste raddraaiers zijn voor onbepaalde tijd van school gestuurd. Elf anderen zaten al thuis. Verontruste ouders halen opgelucht adem, nu een nieuwe directeur schoon schip heeft gemaakt op de veelbesproken middelbare school Ridings in Halifax, een troosteloos industriestadje in het noorden van Engeland.

RIK WINKEL

Er lijken betere tijden aan te breken voor Ridings, die een week lang het prestigieuze Eton (waar de Britse kroonprins William vertoeft) naar de kroon stak als beroemdste middelbare school van Engeland. De landelijke media hadden zich vol overgave gestort op de school waarvan de leraren al blij waren als ze het er aan het eind van de dag levend af hadden gebracht. Vier dagen lang is de school gesloten geweest omdat 'de zaken uit de hand liepen'.

Ridings is pas anderhalf jaar geleden ontstaan door samenvoeging van twee scholen die in sociale ellende niet voor elkaar onderdeden. De rivaliteit tussen deze twee groepen kwam niet alleen tot uitdrukking in vechtpartijen op het schoolplein. Ook in de lerarenkamer keek men elkaar met de nek aan. Om de fusie door te drukken had de gemeente meer dan tien miljoen gulden beloofd, maar dat leek een loze belofte. Dringend noodzakelijke reparaties aan het schoolgebouw bleven daardoor achterwege. In veel lokalen zijn de ruiten kapot, wat de aardigheid om er nog meer in te gooien uiteraard alleen maar vergroot.

Van hun kant hadden de leerkrachten gedreigd geen voet meer in het gebouw te zetten, voordat zestig herrieschoppers van school zouden zijn verwijderd. De gevreesde leerlingen maakten zich schuldig aan grof taalgebruik tot en met messentrekkerij en het onzedelijk betasten van een lerares.

Het opperhoofd van alle Engelse leraren, Nigel de Gruchy, was dagenlang niet van de televisie weg te slaan. Volgens deze secretaris-generaal van de nationale bond voor onderwijzend personeel, kon niemand in redelijkheid verwachten dat zijn leden dagelijks hun leven zouden riskeren om 'bijna-analfabeten en volstrekt ongeïnteresseerde leerlingen' toch nog iets bij te brengen. Viel er sowieso te werken in totaal uitgewoonde lokalen en met een schreeuwend tekort aan leermiddelen?

Ondertussen werden de zestig 'staatsgevaarlijke pubers' via gretige tabloids en op de televisie al bestempeld als de schrik van menig Brits huishouden. Geschokte fatsoensrakkers vroegen zich in scherp getoonzette hoofdcommentaren vertwijfeld af hoe de verwildering der zeden nog tot staan kon worden gebracht. Voordat iemand besefte wat er aan de hand was stortte het complete onderwijsveld, en alle zogenaamde deskundigen daaromheen, zich in een nationaal debat over de pro's en contra's van het in 1988 op last van Europa afgeschafte rietje.

De minister van onderwijs, Shephard, ziet wel wat in de herinvoering van lijfstraffen op school. Ze kreeg meteen een fikse tik op haar vingers van premier Major, maar een paar dagen later bleek uit een opinie-onderzoek dat Shephard het gesundenes Volksempfinden beter aanvoelt dan de premier.

De BBC stelde een week lang een verborgen camera op, op een dak tegenover Ridings om het wangedrag van de leerlingen te registreren. Het gealarmeerde Ofsted, voluit het bureau voor normen in het onderwijs, liet voor het oog van diezelfde camera's opeens zijn inspecteurs los op de school. In dergelijke omstandigheden kunnen kinderen zich moeilijk anders dan misdragen en dat deden ze dan ook naar hartelust.

De inhoud van het Ofsted-rapport was vervolgens even vernietigend als voorspelbaar. Het onderwijs op Ridings schiet hopeloos tekort. Leraren Frans laten vijftienjarige kinderen tekenen, 'omdat ze dat leuk vinden en omdat ze zich dan tenminste koest houden'.

Dat de rel rond de rampschool in Halifax is opgeblazen tot een nationaal drama heeft mede te maken met het feit dat Engeland functioneert als een groot dorp. De combinatie van elkaar fel beconcurrerende media en een licht ontvlambare bevolking maakt dat allerlei zaken sneller dan elders buiten proporties worden getrokken. Bij het minste geringste breekt paniek uit, of het nu gaat om ziektekiemen in rundvlees, nachtelijke seksfilms op de satelliet of een groepje onhandelbare scholieren.

De aandacht voor geïsoleerde incidenten beneemt het zicht op de rauwe werkelijkheid op een groot aantal Engelse scholen. De regering geeft het niet graag toe maar Britse kinderen hebben misschien keurig geleerd om please en thank you te zeggen, maar kunnen over het algemeen minder goed lezen en rekenen dan hun leeftijdgenoten in Duitsland en Frankrijk. Dat heeft te maken met de manier waarop het onderwijs is ingericht. Alle leerlingen zitten tot hun zestiende bij elkaar in de klas. Daarna vindt pas een zekere selectie plaats.

Een factor die de nivellering in het middelbaar onderwijs nog versterkt is het feit dat de bovenste lagen van de bevolking (al zijn dat niet noodzakelijkerwijs de slimste kinderen) worden afgeroomd en terechtkomen op dure public schools als Eton. Leerlingen wier ouders dat niet kunnen of willen betalen vallen in een diep gat, waar ze te maken krijgen met een ander typisch Brits fenomeen: het heilige geloof in de werking van de markt.

“Scholen worden gezien als bedrijven die met elkaar moeten concurreren”, zegt Ted Wragg, professor hoger onderwijs aan de universiteit van Exeter. De concurrentie heeft positieve kanten. Scholen trachten zich in gunstige zin van elkaar te onderscheiden. Ouders en kinderen die zich bekommeren om de kwaliteit van het onderwijs kunnen scholen vergelijken met de jaarlijks gepubliceerde examenresultaten in de hand.

Maar er is ook een keerzijde. Niet de geschiktheid van een bepaald type onderwijs, maar de afstand tot de ouderlijke woning blijkt het voornaamste selectiecriterium. Scholen met een slechte uitgangspositie, bijvoorbeeld omdat ze in een rotbuurt liggen, komen zo terecht in een neerwaartse spiraal. Vorig jaar sloot Ofsted een school in de Londense afbraakwijk Hackney, 'omdat de school tekortschoot in haar verantwoordelijkheid ten opzichte van de leerlingen'. Ridings leek ook die kant op te gaan.

Het Britse onderwijs is ziek en van de politiek valt weinig heil te verwachten. De conservatieven geloven heilig in het particulier initiatief, al proberen ze het leed te verzachten door meer beurzen beschikbaar te stellen voor goede leerlingen met een krap budget. Labour zou de particuliere sector wel willen terugdringen, maar durft niet echt, omdat veel middenklasse kiezers voor hun eigen kinderen al in het particuliere onderwijs hebben geïnvesteerd. Veel Labour-politici hebben bovendien zelf op een kostschool gezeten en proberen ook hun kinderen in bescherming te nemen tegen de ergste uitwassen van het openbaar onderwijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden