Brits acteur en regisseur wilde stempel op de wereld drukken

E en spin in het web, was Lord Richard Attenborough, die afgelopen zondag op 90-jarige leeftijd overleed. De ogenschijnlijk altijd al oude man met de bril en de baard, die twintig jaar terug het brein speelde in de eerste twee delen van Steven Spielbergs 'Jurassic Park', en weer tien jaar daarvoor internationale faam verwierf als regisseur van het acht Oscars winnende 'Gandhi', was in Engeland alomtegenwoordig; van voorzitter van de BAFTA tot aan de voetbalclub Chelsea. Die sterke maatschappelijke betrokkenheid bracht Attenborough zijn filmcarrière en een adellijke titel: Lord Richard, al bleef hij in Engeland voor iedereen 'Dickie', een bijnaam waar hij zelf een hekel aan had.

Het kinderlijke 'Dickie' dekte ook niet echt de lading van Lord Richard Attenborough, die begon als acteur maar het acteren toch wat beperkt vond omdat hij eigenlijk een 'macher' was, energiek, politiek bewust, iemand die zijn stempel wilde drukken op de wereld. Attenborough werd geboren in Cambridge, als de oudste van drie zoons; de domste, zo grapte hijzelf. Zijn broer David, de natuurfilmer, erfde het wetenschappelijke gen van hun vader, een rechtsgeleerde in Cambridge, maar Richard ging als enige uit de familie naar de theaterschool. Een van zijn eerste rollen was in Agatha Christie's 'The Mousetrap', de beroemde West End productie, waarvan hij later de rechten verwierf. Die zou hij in de jaren zeventig weer verkopen om er 'Gandhi' mee te financieren.

Vele bijrollen in minder bekende Britse films volgden maar het betekenisvollere werk achter de camera lonkte. Al in de jaren vijftig richtte Attenborough zijn eigen filmproductiemaatschappij op: 'Beaver Films'. In 1969 debuteerde hij als regisseur met de musical 'Oh, what a lovely war'. Internationale roem kwam in 1976 toen hij 26 miljoen dollar wierf om een all-star Hollywoodcast (Robert Redford! Ryan o'Neal!) naar Gelderland te trekken waar hij de slag om Arnhem reconstrueerde met vier echte en massa's nep Sherman tanks voor 'A Bridge Too Far'.

Zijn grootste succes haalde hij echter in 1982 met het monumentale 'Gandhi', de drie uur durende biopic over de Indiase leider, die de regisseur en producent twee Oscars bezorgde. De film werd een wereldwijde hit, wat voor een groot deel te danken was aan de tot dan onbekende Ben Kingsley, die boven het spektakel en de 400.000 figuranten uit wist te stijgen en tijdens het filmen al door veel Indiërs met de (al lang gestorven) echte Gandhi werd verward - zo sprekend leek hij. In 1987 volgde 'Cry Freedom', het niet onomstreden maar wel invloedrijke anti-apartheidsdrama over vrijheidsstrijder Steve Biko, dat verscheen enkele jaren voor de vrijlating van Nelson Mandela. Attenborough poogde het succes van 'Gandhi' een paar jaar later te herhalen met 'Chaplin', met opnieuw een charismatische nog onbekende hoofdrolspeler, Robert Downey jr, maar die film flopte. Uiteindelijk waren Attenboroughs beste films toch zijn kleinere films, zoals het ontroerende 'Shadowlands' (1993) met Anthony Hopkins als de christelijke schrijver C. S. Lewis (van de Narnia-reeks) die zijn vrouw en grote liefde Joy Gresham (Debra Winger) verliest aan botkanker.

In de jaren nul kwam Attenborough vooral nog in het nieuws als organisator van liefdadigheidsacties. In 2004 verloor hij zijn oudste dochter en kleindochter door de tsunami in Azië, een tragedie die hem blijvend kwelde maar niet vloerde. Zijn autobiografie verscheen in 2009. De titel: 'Entirely up to you, darling'. Typerende woorden voor een veeleisende man, die veel wilde bereiken en veel van anderen gedaan wist te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden