Briljant ambachtsman leest de Bijbel

Carrère over zijn persoonlijke geloofscrisis en de geschiedenis van het christendom

Emmanuel Carrère, gelauwerd Frans romancier, onlangs zeer succesvol met zijn biografie van de Russische politicus Limonov, gaat op zoek naar wat het christelijk geloof en de Bijbel voor hem betekenen. Hij doet dat niet als geschoold theoloog, niet als historicus, maar als inmiddels agnostisch geworden intellectueel.

De schrijver delft achttien oude aantekenschriftjes op. Ze dateren uit een periode waarin Carrère dagelijks de mis bijwoonde, en in zijn schriftjes de evangeliën becommentarieerde. Vaak verbijsterd leest hij wat zijn vroegere ik indertijd heeft genoteerd. De dogmatische, stellige toon is na meer dan twintig jaar onthutsend, en noodt nu tot nederigheid.

Vertrekpunt van Carrère's onderzoek is deze periode in zijn leven waarin hij het katholieke geloof zonder enig voorbehoud omhelsde. Nu noemt hij die jaren zijn 'geloofscrisis', en daarmee geeft hij ironisch genoeg aan dat woord een betekenis die precies tegengesteld is aan de traditionele. "Ik bewaar aan die periode niet de mooiste herinneringen, heb dan ook mijn best gedaan alles te vergeten." Als beginnend senior acht Carrère het moment gekomen met die periode in het reine te komen, en een confrontatie met zijn vroegere zelf te zoeken.

Maar 'Het koninkrijk' biedt oneindig veel meer dan alleen een zelfonderzoek. Opnieuw geïntrigeerd door de kracht waarmee het christelijk geloof zich in de korte periode tussen de dood van Jezus en de bekering van keizer Constantijn - de 'adolescentie van het christendom' - heeft verspreid, onderzoekt en vergelijkt Carrère zorgvuldig de bronnen waarover wij beschikken.

In het tweede deel van het boek gaat de schrijver in op de reizen van de apostel Paulus in Klein-Azië en Griekenland, in het derde deel op diens reis naar Jeruzalem en ontmoeting met de apostel Jacobus, broer van Jezus en hoofd van de kerk van Jeruzalem. Het volgende deel behandelt Lucas, evangelist en schrijver van de Handelingen der apostelen. Hij heeft daarbij het voordeel dat de teksten waarop hij zich moet baseren weliswaar weinig talrijk zijn, maar van uitzonderlijke kwaliteit: de brieven van Paulus, Handelingen, Tacitus, Suetonius. Dat is, alleen al in literair opzicht, smullen voor de liefhebbers. Ook Carrère zelf is een voortreffelijk stilist, en wat in andere handen een dor bronnenonderzoek had kunnen worden, groeit onder zijn pen uit tot een meeslepend denkavontuur.

De prijs die voor die rijkdom moet worden betaald is dat het boek lijdt aan een overdaad op de rand van vormeloosheid. Het geheel doet soms wat denken aan een groot waren- huis, waar je een speelgoedhoek aantreft direct naast een kleding-, een boeken- en een meubelafdeling.

Het boeiendst is Carrère wanneer hij de overgeleverde teksten bekijkt als 'ambachtsman'. Als schrijver van romans en scenario's let hij op schrijverstrucs in de overgeleverde teksten, en hij vertelt hoe hij als voormalig medevertaler van het evangelie van Marcus woorden op een goudschaaltje moest wegen. Zo vergelijkt hij Openbaring met het veertig jaar later geschreven Johannesevangelie, dat aan dezelfde auteur wordt toegeschreven. Hij concludeert, een beetje zoals in het bekende grapje over de werken van William Shakespeare, dat het Johannesevangelie niet geschreven is door Johannes, maar het werk moet zijn van iemand anders, die ook Johannes heette.

In Frankrijk werd het boek vorig jaar goed ontvangen, ook door specialisten. Er werd gewezen op een enkele fout of onnauwkeurigheid, maar er bestond waardering voor de inzet, de durf en de eerlijkheid van de schrijver.

Om kort te gaan: het uiteindelijke resultaat van de zeven jaar werk die Carrère in het schrijven van dit boek stak is een fascinerend, lastig definieer- of behapbaar, vaak ontwapenend, regelmatig nogal irritant narcistisch, soms willekeurig aandoend, maar hoogst informatief en eerlijk boek zoals ik er geen tweede ken.

Emmanuel Carrère : Het koninkrijk (Le Royaume). Vert. Katelijne De Vuyst en Katrien Vandenberghe.

De Bezige Bij; 492 blz. euro24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden