Review

BrievenStijl beschermt geestige tafeldame

Madame de Sevigne, brieven. Vert. Ben Rekers. Privedomein reeks 176, De Arbeiderspers, Amsterdam, 230 blz. 49,90.

Het leven van Marie de Rabutin Chantal, later bekend als Madame de Sevigne, verliep zonder belangrijke gebeurtenissen, althans volgens het nawoord van de recent verschenen Nederlandse vertaling van haar brieven. Ze werd wees op haar zevende, trouwde toen ze achttien was met een losbol, die op de ochtend van haar vijfentwintigste verjaardag stierf als gevolg van een duel om een minnares. Henri, markies de Sevigne had haar niet zo verwaarloosd, of ze had nog wel twee kinderen van hem: een dochter een een zoon.

De zoon leek wat op zijn vader, kreeg zelfs een verhouding met een van diens minnaressen, maar had wel een hechte band met zijn moeder, aan wie hij alles - of in ieder geval veel - vertelde. De dochter was anders. Ze werd afstandelijk genoemd, hooghartig, kil. En nu komt het vreemde: die geestige, sprankelende, warmhartige madame de Sevigne was dol op deze dochter, zo dol dat er aan deze moederliefde die bezitterig, bijna erotisch lijkt, menige psychologische beschouwing is gewijd, waar evenzovaak de naam van Freud in genoemd is. Madame de Sevigne is nooit hertrouwd. Ze wijdde zich aan haar kinderen en aan haar correspondentie.

De briefwisseling kwam op gang nadat haar dochter naar de Provence verhuisd was. Tijdens de sporadische logeerpartijen over en weer werd de stroom brieven niet onderbroken. Moeder en dochter schoven dan briefjes onder elkaars slaapkamerdeur door. Deze huiselijke correspondentie vloeide overigens niet zozeer uit schrijfdwang voort, als wel uit de onmogelijkheid tot andere communicatie. Zodra Madame de Sevigne met FrancoiseMarguerite onder hetzelfde dak verbleef, sloeg de liefde om in irritatie en ruzie. Ze spraken dan niet met elkaar.

Is het waar dat er in het leven van madame de Sevigne niets belangrijks is gebeurd ? Ja, want ze leefde met uitsluitend de zorg voor haar kinderen een regulier leven aan het hof van Lodewijk de Veertiende. Nee, want de gebeurtenissen in haar jeugd legden de bodem voor een uitzonderlijke gerichtheid, die uitmondde in een even unieke reeks brieven, waarvan er zo'n 1500 zijn overgebleven. Ze schreef twintig tot dertig bladzijden per dag. De brieven bevatten niet alleen uitingen van smart over de afwezigheid van de dochter, maar gingen ook over de veldslagen van Frankrijk tegen Holland in het jaar 1672, over spectaculaire verlovingen aan het hof, over de zelfmoord, tijdens een feest, van een hoveling die bang was dat de vissen te laat zouden arriveren voor het diner waarvoor hij verantwoordelijk was, over dieten en koude baden in het kuuroord en Hongaarse middeltjes tegen reuma. Ze waren geschreven om van hand tot hand te gaan en ieder in de buurt van de geadresseerde weer op de hoogte te brengen van de amoureuze en politieke verwikkelingen aan het hof. Want we moeten niet vergeten: de post kwam twee keer per week, en dan nog alleen als het weer dat toeliet, en er was geen echte krant.

Madame de Sevigne deelt het lot van Betje Wolff en Aagje Deken: ze is bekend, wordt alom geprezen en iedereen weet ongeveer waarover ze schreef, maar wie leest haar nog ?

Busken Huet noemt De Sevigne vier keer in zijn Litterarische fantasieen en kritieken, maar heeft geen artikel aan haar werk alleen gewijd.

Hij moet haar brieven - als dat al het geval is - in het Frans gelezen hebben, want de inmiddels overleden Ben Rekers is de eerste die De Sevigne in het Nederlands vertaalde. In zijn nawoord excuseert Rekers zich voor het 'keurige en ouderwetse' taalgebruik, alsof hij toch vreest dat De Sevigne teveel in de stoffige Wolff-en-Deken-hoek is terecht gekomen en haar faam als geestige tafeldame niet kan waarmaken.

Die vrees is wat mij betreft onterecht. Natuurlijk is Madame de Sevigne keurig, ze leek in weinig opzichten op haar echtgenoot, maar ze schreef brieven die nog steeds vermakelijk zijn, ook al zijn ze driehonderd jaar geleden geschreven. En dat is vooral opmerkelijk wanneer we bedenken dat zij een vaste bezoekster was van de precieuze literaire salon van madame De Scudery en haar brieven ook in precieuze stijl schreef, met veel emoties, maar op een uiterst gekunstelde wijze verwoord.

Dat maakt het des te lastiger, haar verhouding met haar dochter te reconstrueren, te meer daar we het alleen met de brieven van Madame De Sevigne zelf moeten doen.

De vraag die haar biografen vaak stellen is, of haar moederliefde pathologisch was. Het enige antwoord dat daarop past is, dat Freud, hoe belangrijk ook, het aflegt tegen de precieuzen. Natuurlijk, voor iemand die in de zeventiende eeuw leefde, hield Madame de Sevigne uitzonderlijk veel van haar dochter. De meeste ouders gingen met hun kinderen om op een manier die wij nu onverschillig zouden noemen. Maar het stilistische harnas laat niet toe, dat wij de emoties van Madame de Sevigne pathologisch kunnen noemen.

En het doet er ook niet toe. Dat is juist de kracht van de ware brievenschrijfster.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden