Nazisme

Brieven ontmaskeren Heidegger als fervent aanhanger van Hitler

Martin HeideggerBeeld Hollandse Hoogte

Martin Heideggers enthousiasme voor de nazi's werd lang gezien als een tijdelijke zonde. Maar het was veel meer dan dat.

Uit brieven die Martin Heidegger tussen 1931 en 1946 schreef aan zijn broer Fritz, komt de invloedrijke Duitse filosoof naar voren als een consequente aanhanger van Adolf Hitler.

Dat Heidegger in de vroege jaren dertig sympathiseerde met Hitler, was bekend; in 1932 werd hij lid van de NSDAP. Toch werd zijn enthousiasme vaak beschouwd als een tijdelijke verblinding die losstond van zijn werk.

Brieven

De nu door de familie prijsgegeven brieven, waarvan de Duitse krant Die Zeit op 13 oktober fragmenten publiceerde, laat van die theorie weinig heel. In 1932 schrijft Heidegger zijn broer dat Duitsland 'ondanks alle uitwassen' pal achter Hitler moet blijven staan en stuurt hij hem Hitlers nieuwe rede. Als hij in 1933 als rector van de Universiteit van Freiburg wordt aangesteld, nadat 'drie Joden' zijn ontslagen, klaagt hij minder tijd te hebben voor zijn eigen werk, maar 'men mag nu niet aan zichzelf denken, men moet denken aan het geheel en het lot van het Duitse volk, dat op het spel staat'.

Na de bevrijding, in 1945, klaagt hij over de pogingen de universiteit te reinigen van meelopers. 'Alles is erger dan in de nazitijd'. En: 'We moeten KZ-lui huisvesten'. De oorlog beschouwt hij in 1946 nog als een strijd van het 'Avondland' en het 'Duitse' tegen de grote bedreiging van bolsjewisme en Amerikanisme. De verdrijving van Duitsers uit voormalige Duitse gebieden vindt hij schandaliger dan 'alle georganiseerde gruweldaden' die Duitsland van 1933 tot 1945 'beleefde'.

Sinds in maart 2014 de 'Schwarze Hefte' van Heidegger werden prijsgegeven, een denkdagboek dat lang geheim gehouden werd, was wel al duidelijk dat de filosoof nooit enige morele verontwaardiging heeft getoond over de Jodenvervolging.

Filosofische inzichten onder druk

In 1941 schrijft hij in zijn dagboek: 'Het Wereldjodendom (...) is overal ongrijpbaar en hoeft bij alle machtsontplooiing nergens deel te nemen aan krijgshandelingen, terwijl ons niets anders overblijft dan het beste bloed van de besten van het eigen volk te offeren.'

De Hefte veroorzaakten een fel debat over de status van Heideggers werk. Kon dat nog los worden gezien van zijn politieke ideeën? Volgens de Duitse filosoof Markus Gabriël bleef alleen zijn hoofdwerk 'Sein und Zeit' (1927) nog het lezen waard. De Nederlandse filosoof Gerard Visser betoogde in Trouw dat Heideggers duistere kant niet wezenlijk afdoet aan zijn filosofische inzichten. Dat standpunt staat nu volgens Die Zeit onder druk, omdat de brieven bewijs bevatten dat Heidegger het nationaal-socialisme niet omarmde uit conformisme, maar als logische consequentie van zijn visie op de wereld. De krant noemt 'de zaak-Heidegger' na deze nieuwe onthulling 'een intellectuele en morele ramp voor de Duitse cultuurgeschiedenis'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden