'Brideshead revisited' aan gruzelementen

Het Pinksterweekeinde benut om de roman 'Brideshead revisited' (1945) van Evelyn Waugh te herlezen aangezien de filmversie zondag op de Duitse tv was. Een teleurstellende film. Regisseur Julian Jarrold is erin geslaagd om met chirurgische precisie de angel uit het werk van Waugh te trekken: van diens lofzang op het katholicisme is niets over.

Misschien was het in 2008 commercieel onaantrekkelijk om een ode te brengen aan een geloof dat juist verwikkeld was in een groot misbruikschandaal, spijtig is Jarrolds keuze wel. We zien vooral buitenkant: het luisterrijke leven van de Britse aristocratie in het interbellum. De onweerstaanbare genade van God, hét thema van Waughs roman, verdrinkt in Jarrolds film in glamoureuze societyballs en houtsnijwerk van Chippendale.

De gelijknamige BBC-drama-serie die de KRO ooit uitzond, volgde letterlijk de lijn van het boek en deed daarmee wel recht aan Waughs gedachtegoed. Dat is kortgezegd dat het niet de mens is die voor God kiest, maar omgekeerd. Hoofdpersoon in het autobiografische werk is Charles Ryder, in vele opzichten het alter ego van Waugh. Ryder onderhoudt als Oxford-student een homo-erotisch geladen vriendschap met Sebastian, telg uit de katholieke adellijke familie Flyte. De periode van hevig geluk komt snel ten einde wanneer Sebastian zich overgeeft aan een dronkenmansbestaan.

Sebastians zuster Julia, die op Charles een even verpletterende indruk maakt, is evenmin voor hem weggelegd, en de vrouw des huizes, lady Marchmain, wijst de student ten slotte de kasteelpoort wanneer ze erachter komt dat hij Sebastian stiekem drinkgeld geeft. Zo raakt Charles, als Job, in korte tijd alles kwijt waardoor hij was betoverd. Daar houdt de film zo'n beetje op, maar voor Waugh begint het echte werk nu pas. In roman en dramareeks krijgt Charles iets terug voor dat verlies waarvoor hij zelf niets hoeft te doen: de liefde van God.

Niet dat hij zich makkelijk aan die liefde overgeeft. Als overtuigd atheïst begrijpt hij weinig van de devotie van de familie Flyte, met name Lady Marchmain. En als hij het ongelukkige homoseksuele leven van Sebastian en het getormenteerde huwelijk van Julia ziet, geeft hij de kerk daarvan de schuld. Pas bij het sterfbed van de oude lord Marchmain, door Rome geëxcommuniceerd vanwege zijn verhouding met een maîtresse, wordt Charles' atheïsme definitief geërodeerd. Wanneer hij Marchmain, ondanks diens coma en anti-kerksheid, vlak na de laatste sacramenten dramatisch langzaam een kruis ziet slaan, stamelt Charles: "Dit was niet zomaar een onbeduidend teken, geen knikje van herkenning in het voorbijgaan. Het was de tempelvoorhang die na de kruisdood van Christus van onder tot boven scheurde."

In de oorlog keert Charles als kapitein terug naar het landgoed Brideshead, zakt in de huiskapel door de knieën en prevelt: "IJdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid." Precies zoals Waugh na een leven van kortstondige homoseksualiteit, dronkenschap, liefdespijn en suïcidepogingen zich in 1930 bekeerde tot het katholicisme. Die diepte ontbreekt in de film. Hoog tijd voor een herhaling van de dramaserie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden