Reportage

Brexit in Birmingham: ‘Mensen zijn niet racistisch, maar wel jaloers’

Anti- en pro-brexitbetogers in Birmingham, toen de Conservatieve Partij daar haar conferentie hield in 2018. Beeld AFP
Anti- en pro-brexitbetogers in Birmingham, toen de Conservatieve Partij daar haar conferentie hield in 2018.Beeld AFP

In Birmingham komt alles samen: post-industriële armoede, migratie en een enorme diversiteit. Er zijn witte wijken die een zo hard mogelijke brexit willen, maar de stad is ook de zetel van de Britse auto-industrie, die het na vertrek uit de EU hard te verduren krijgt. Wat beweegt de inwoners? In de aanloop naar 29 maart bericht Trouw uit de tweede stad van Engeland. ‘Mensen zijn niet racistisch, maar wel jaloers.’

“De man in de straat weet veel te weinig van de implicaties van brexit en had nooit moeten stemmen.” Pub-eigenaar Tom Osborne van de Railway Inn in Pelsall, onder de rook van Birmingham in de West-Midlands, hoort iedere dag de gesprekken van zijn gasten aan en oordeelt hard: “Brexit wordt gedomineerd door immigratie, schuine streep racisme. Een hoop mensen zonder hersenen zijn er daardoor achteraan gaan lopen.”

Birmingham is met ruim 1,1 miljoen inwoners de tweede stad van Engeland en stemde als enige grote metropool voor brexit in het referendum in 2016, zij het nipt. De door deïndustrialisatie zwaar getroffen West-Midlands als geheel had van alle regio’s het hoogste percentage stemmers die kozen voor het verlaten van de EU. Terwijl economen het er juist over eens zijn dat het een van de regio’s is die het meest zal lijden, zeker onder een no-deal-brexit.

Tom Osborne Beeld John Robertson
Tom OsborneBeeld John Robertson

In Pelsall stemde ruim 70 procent voor brexit, ver boven het nationale gemiddelde van 52 procent. Osborne wijt dat aan onwetendheid en onbekendheid met de buitenwereld. “Dit is zeker geen racistische pub, maar er komen geen gekleurde mensen, geen buitenlanders. Die gaan naar andere plekken.”

Diner inbegrepen

Het is donderdagavond en dat betekent een pubquiz in de Railway Inn. In het lounge-gedeelte waar gegeten kan worden zitten de lage houten tafels vol. De stijl is overwegend casual, overhemd met trui voor de mannen, soms een extra jasje voor de vrouwen, de hoofden overwegend grijs, grijzend en kalend. “Diner is inbegrepen in de prijs,” roept de quizmaster over de snoeiharde luidsprekers. “We eten in de pauze.” Ondertussen heeft vrijwel iedereen een pint voor zich.

Graham Eardley mist de quiz nooit, als het even kan. Hij is voormalig gemeenteraadslid in Walsall, waartoe Pelsall behoort, en is lid van de nationalistische Ukip, de partij die zo’n grote rol speelde in het brexit-referendum van 2016. Eardley is een plaatselijke bekendheid. Hij spreekt iedereen in de pub aan met de voornaam en gedraagt zich alsof het zijn tweede huiskamer is.

Graham Eardley Beeld John Robertson
Graham EardleyBeeld John Robertson

“Inderdaad, brexit kan sommige mensen hier in de pub behoorlijk hard treffen,” zegt Eardley, een beer van een man met een permanent rood aanlopend gezicht. Maar hij beweert stellig dat het allemaal de moeite waard is: “Op de langere termijn zijn we beter af als zelfstandig, onafhankelijke natie die haar eigen regels en wetten kan maken en die niet gebonden is aan de tirannie van de Europese Unie.”

Via veel omwegen, langs EU-verkwisting, ‘wijnmeren, boter- en kaasbergen en melkmeren’, het streven naar een ‘zo klein mogelijke overheid’ en ‘zelf bilaterale handelsverdragen kunnen sluiten’, komt Eardley bij de crux voor een groot deel van de Ukip-achterban: immigratie.

“Mensen waren (ten tijde van het brexit-referendum, red.) erg tegen immigratie en dat zijn ze nu nog”, zegt Eardley. Hij heeft het vooral over Oost-Europeanen. “Ze nemen de banen van de Britten af. Er doet een mythe de ronde dat Britten die banen niet willen, maar dat is niet waar.”

British empire

Het is onderdeel van een refrein tegen immigratie dat vele varianten kent, vele schuldigen aanwijst en op weinig feiten gestoeld lijkt. Anderen vertellen over het misbruik dat migranten stelselmatig zouden maken van sociale voorzieningen en over andere misstanden, zonder bewijs te hebben of zelf getuige ervan te zijn geweest, het tegendeel is vaak eerder waar.

“Bij ons werken veel Oost-Europeanen, prima kerels. Wel jammer als ze weg moeten”, zegt Les Bowker, 55, die voor het busbedrijf werkt in Pelsall. Hij en zijn vrouw Sharon komen oorspronkelijk uit de binnenstad van Birmingham maar zeggen dat ze daar zijn weggetrokken omdat er teveel ‘no-go-gebieden’ kwamen waar zij zich als witte Britten bedreigd voelden. Ze hebben voor brexit gestemd en vinden dat ‘ongebreidelde’ immigratie moet stoppen.

Birmingham is een zeer diverse stad, waardoor veel mensen verrast waren dat het toch net voor brexit stemden in 2016. Zeker ook omdat stad en regio veel te verliezen hebben bij het verlaten van de EU. Birmingham en de Midlands stonden ooit bekend als de werkplaats van de wereld waar alles gemaakt werd dat het aardbol-omvattende British empire nodig had.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Tot in de jaren zestig dacht Birmingham zich te kunnen meten met Londen, maar toen zette het verval in. Hele industrieterreinen liggen nu braak, majestueuze fabrieksgebouwen staan af te brokkelen en buiten het spiksplinternieuwe station liggen de daklozen op kartonnen dozen in de winterse wind en de druilregen. De meer gefortuneerden hebben hier en daar tenten opgezet onder de viaducten en rotondes.

Niet benijdenswaardig

Nog steeds is de regio het zwaartepunt van de Britse auto-industrie. Vanwege Jaguar Landrover, JLR, is de West-Midlands de enige Britse regio die een handelsoverschot heeft met China, vertelt David Bailey, gespecialiseerd in de regionale economie aan Aston University. “En die export vindt plaats terwijl we toch ook deel zijn van de EU”, benadrukt hij. De auto-industrie is echter juist zeer afhankelijk van onderdelen uit - en export naar – de EU.

Bridged Jones Beeld Dave Warren
Bridged JonesBeeld Dave Warren

De door Labour gedomineerde gemeenteraad van Birmingham maakte zich genoeg zorgen over de toekomst om een brexit-commissie op te zetten onder leiding van de pro-Europese vicevoorzitter van de raad, Brigid Jones. Geen benijdenswaardige positie, maakt ze duidelijk: “Het is een nachtmerrie, om je te proberen voor te bereiden op brexit. Zelfs nu het zo dichtbij komt, hebben we geen idee wat het precies zal inhouden. We moeten plannen voor de totale onzekerheid.”

Het statige raadsgebouw aan Victoria Square in het centrum van Birmingham getuigt nog van andere tijden, het voelt aan als een ouderwetse Britse zetel van de macht. En die macht maakt zich zorgen over de gevolgen van brexit. Niet alleen voor de economie maar ook voor de stabiliteit.

Weerbaarheid

“We moeten ons voorbereiden op het draaiend houden van onze essentiële diensten,” zegt de 31-jarige, maar al zeer politiek gepokte en gemazelde Jones. “En we kijken naar weerbaarheid. Ik bedoel niet meteen dat we rekenen op harde maatschappelijke onrust, dat zou erg dramatisch zijn. Maar als we grote verstoringen zien van het dagelijks leven, hebben alle gemeentes daar een noodplannen voor klaarliggen. We zorgen ervoor dat onze plannen robuust en up-to-date zijn zodat we klaar zijn voor grote schokken.”

Ze woont sinds haar studietijd in Birmingham en zegt meteen verliefd te zijn geworden op de stad, die door velen juist het predicaat niet-liefelijk krijgt opgeplakt. Birmingham is een arme stad, benadrukt Jones, de op zes-na-armste van het Verenigd Koninkrijk. Volgens cijfers van de gemeente woont 40 procent van de inwoners in achterstandswijken.

Birmingham is zo arm dat het zelfs in aanmerking komt voor veel van de EU-steun voor de armste regio’s, zegt Jones. Dat valt uiteraard weg na brexit. Van de regering verwacht ze weinig ter compensatie en ze hekelt de ‘reusachtige kloof’ tussen de investeringen die de overheid doet in Londen en het relatief geringe bedrag dat naar de regio’s buiten de hoofdstad gaat.

null Beeld John Robertson
Beeld John Robertson

Alex de Ruyter, hoofd van het Centre for Brexit Studies aan Birmingham City University bevestigt die kloof. Hij legt uit waarom de stad de plek is par excellence voor zijn centrum: “In de Midlands komt alles samen. De Midlands hebben de afgelopen veertig jaar de grootste economische terugval gezien van alle regio’s in het Verenigd Koninkrijk. In de jaren zestig was het na Londen de meest welvarende plek van het land.”

Toch spreekt hij tegen dat brexit vooral een economische achtergrond heeft. In Birmingham is het zeker zo dat wijken met een armere witte bevolking en een onder druk staande middenklasse vooral voor het verlaten van de EU hebben gestemd, zegt De Ruyter. Terwijl het kosmopolitische centrum en de wijken waar de grote groep mensen met een Indiase en Pakistaanse migrantenachtergrond zijn geconcentreerd, hebben gestemd om in de EU te blijven.

Hipsters

Maar: “Ik zou het geen proteststem van de witte arbeidersklasse noemen. Proteststem misschien wel, maar veel mensen die ervoor gekozen hebben zijn redelijk welvarend, ze hebben een huis, vaak een goed pensioen.” Volgens de Ruyter is een van de meest bruikbare indicatoren om te zien of iemand pro-brexit is, het onderwijsniveau. Regio’s en buurten waar het onderwijsniveau lager is, zijn meer pro-brexit. En zoals ook Brigid Jones zegt, Birmingham is relatief laagopgeleid.

De stad is niet een-en-al depressie. In de oude industriële wijk Digbeth is een waar hipstercentrum verrezen rond The Custard Factory, met galeries, barretjes en restaurants. In de winterkou zitten twee studenten van de nabijgelegen muziekacademie buiten te lunchen. Het beeld dat de Ruyter schetst, houdt stand. Ze zijn fel tegen brexit.

“We waren nog te jong om te stemmen in 2016,” zegt de achttien-jarige Layla Wright. “De ouderen verpesten het voor ons, onze generatie is er zometeen de dupe van.” Ze hoopt op een tweede referendum zodat zij en haar vrienden tegen brexit kunnen stemmen. Volgens haar is de motivatie achter brexit grotendeels racistisch, en nostalgie voor het Britse Rijk.

Toch zijn opvallend veel migranten minder fel in hun oordeel over de witte Britten. Velen, of het nu Polen zijn in hun wijkcentrum even verderop in Digbeth of Algerijnen in de migrantenwijk Sparkbrook, hebben wel enig begrip voor de anti-migrantenstemming.

Jaloers

De grootste groep migranten kwam al decennia geleden naar Birmingham, uit India en Pakistan. Een groot deel vestigde zich in een gebied ten noorden van het centrum, rond Soho Road, een onmiskenbaar Aziatische buurt met Sikh tempels en winkels vol bonte trouwkleding.

Madan Lal, de 58-jarige eigenaar van een kledingzaak in de Soho Bazaar, zelf oorspronkelijk uit India, verdedigt zijn witte Britse medeburgers. “Ze zijn niet racistisch, dat heb ik niet ervaren. Wat ze wel zijn, is jaloers. Ze horen verhalen over vluchtelingen met vier kinderen die steun krijgen van de overheid, en een groot huis. En zelf hebben ze niets. Dat is de oorzaak.”

Veel van zijn producten komen uit de EU, niet uit Azië, en hij is fel tegen brexit. In 2016 is hij niet gaan stemmen maar als er een tweede referendum komt, doet hij dat zeker, voor lidmaatschap van de EU. Dat brexit meer kans zou bieden aan Indiase migranten, vindt hij onzin: “Ze willen immigratie omlaag brengen, of dat nu uit de EU is of uit India.”

Meer verhalen over de Britse uittreding uit de Europese Unie leest u op trouw.nl/brexit.

Lees ook:

‘Londen, wat willen jullie nou?’ klinkt het in Brussel

Brussel weet zich geen raad met de bizarre stemsessie in het Britse parlement. De Britten wijzen de backstop af, nota bene door henzelf vormgegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden