Brexit-deal wordt race tegen de klok

De Britse premier Theresa May maakt zich gereed voor een groepsfoto met haar Europese collega's in Salzburg. Beeld Reuters

De Britse premier May had gehoopt op een doorbraak in de onderhandelingen, maar ging in Salzburg met lege handen naar huis.

De Britse premier Theresa May kreeg van haar Europese collega’s, afgelopen dagen bijeen in Salzburg, weinig bijval voor haar blauwdruk voor een brexit-akkoord. Kortaf en zichtbaar geïrriteerd beantwoordde ze vragen van journalisten na afloop. “Ons witboek is het enige serieuze voorstel dat op tafel ligt”, zei ze in een volgepakt warm zaaltje. In haar ‘akkoord van Chequers’ – genoemd naar het buitenhuis van de premier waar de Britse regering het plan overeenkwam – stelt ze een vrijhandelszone voor goederen, maar niet voor personen en diensten voor.

Even daarvoor had EU-president Donald Tusk dat idee in zijn persconferentie afgebrand. “Het zal niet werken omdat het de interne markt bedreigt”, zei hij. En ook premier Mark Rutte wees op de obstakels. “Is een iPhone bijvoorbeeld een goed of een dienst?”

Het EU-standpunt dat Groot-Brittannië bij de brexit niet alleen de krenten uit de pap krijgt, bleef in Salzburg overeind. Het is niet de bedoeling dat alleen de beste delen van het lidmaatschap overeind blijven en de kosten en verantwoordelijkheden worden vermeden. Ook moet er eerst een oplossing voor de grens met Ierland worden gevonden, zo benadrukte Brussel nog maar eens. Goederen, diensten en personen moeten na de brexit vrij kunnen blijven bewegen tussen EU-lidstaat Ierland en het Britse Noord-Ierland. May beloofde gisteren op dat vlak met aanvullende voorstellen te zullen komen.

Teleurgesteld

De Britse premier was zichtbaar teleurgesteld dat ze in plaats van toezeggingen huiswerk meekreeg. Voor de top had ze nog de verwachting uitgesproken dat Salzburg ‘een ommekeer’ teweeg zou brengen. Het was immers voor het eerst dat ze tijdens een diner woensdagavond haar voorstellen direct bij haar collega’s neerlegde. Daarvoor kreeg ze een krap kwartiertje tussen de urenlange besprekingen over migratie en de wienerschnitzels door.

‘Interessant, beleefd en niet agressief’, noemde voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker haar presentatie na afloop. En ook premier Rutte zei het zeer te waarderen dat May met ‘Chequers’ een voorzet had gedaan. Maar een beloning voor Mays stap kwam er niet. In eigen land had de Britse premier al pittige kritiek op haar voorstel te verwerken gekregen. Een succesje had ze dus wel kunnen gebruiken.

Wellicht had ze ook gehoopt bij haar 27 collega’s wat meer verdeeldheid over de brexit-onderhandelingen te bespeuren, die zij in haar voordeel zou kunnen gebruiken. Ook dat gebeurde niet in Salzburg – in elk geval niet naar de buitenwereld toe. Van twee verschillende kampen aan de EU-tafel was geen sprake, zei premier Rutte.

Eerste barstjes

Maar de kans dat die spanningen met de deadline in zicht nog komen, of binnenskamers al aanwezig zijn, is groot. Als er geen akkoord komt, zullen alle bijzondere banden tussen de EU en Groot-Brittannië verbroken worden. En sommige landen, waaronder Nederland, zullen daar meer last van ondervinden dan andere.

De eerste barstjes leken afgelopen dagen al te verschijnen. Zo drukte de Oostenrijkse premier Sebastian Kurz zijn collega’s nog eens op het hart dat ‘een deal beter is dan helemaal geen akkoord’. EU-president Tusk liet in soortgelijke bewoordingen al iets van nervositeit zien. Die zenuwen zullen waarschijnlijk de komende weken alleen maar toenemen. De noodplannen die zowel in Brussel als in Londen klaarliggen voor het geval er geen akkoord wordt bereikt, stemmen weinig vrolijk.

May kan de komende weken de angst voor zo’n worst case scenario verder uitbuiten om toenadering vanuit Brussel te forceren. In het snikhete zaaltje leek de Britse premier daar vast op voor te sorteren. Of er nou wel of niet een deal met Brussel wordt bereikt, zei ze strijdlustig, ‘op 29 maart zullen wij de Europese Unie verlaten’.

Lees alles over brexit in ons dossier.

Lees ook:

Mijn deal of geen deal, zegt May dreigend over brexit-opties

Premier May waarschuwt dat haar partij niet langer mag twijfelen over de vorm die de scheiding van de EU moet krijgen. Het IMF zegt dat ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden