Brexit biedt kansen voor een diverser Europa

BREXIT | Nu de Britten de EU verlaten, kan Europa ook meteen afscheid nemen van het economisch model waarin enkel oog is voor het belang van de aandeelhouder, bepleit Marjolein Quené.

Het valt op dat de afgelopen weken de politici in het Verenigd Koninkrijk zich in eerste instantie tot de beleggers richtten. Het zijn de financiële markten en de banken die gerustgesteld worden. De bevolking weet zich ondertussen geen raad. Aan deze zijde van de Noordzee doen politici vooral hun best om de politieke schade voor de EU te beperken.

Logica van aandeelhouders

In Nederland laten de nieuwsbulletins vooral zien wat de Brexit betekent voor de beurzen, de wisselkoersen, de ratings. Een meer voor de hand liggend gevolg wordt niet benoemd: na de Brexit zal er geen enkele EU-lidstaat meer zijn waar het Angelsaksische model van oudsher het dominante ordeningsmodel van de economie is. Het Rijnlandse model hoort bij het continentale Europa. Sinds het Verenigd Koninkrijk in 1973 tot de EU is toegetreden, heeft zij het Angelsaksische model - met succes - de andere lidstaten weten op te dringen. De logica van de aandeelhouder is dominant geworden. Nu is daar geen reden meer toe. Laten we hopen dat politici zich dat realiseren.

Rijnlandse model

In het Angelsaksische model is de aandeelhouderswaarde leidend voor een onderneming. De bedrijfsleiding moet ook zo handelen, dat is in de wet in het Verenigd Koninkrijk geregeld. In het Rijnlandse model wordt er met alle belanghebbenden in een onderneming rekening gehouden: de aandeelhouders of investeerders, maar ook de werknemers, de leveranciers, de klanten en de maatschappelijke omgeving en de toekomst in de brede zin. In het Rijnlandse model gaat het om de continuïteit van de onderneming, niet om de hoogst mogelijke winst voor de aandeelhouder.

Het is verstandig om rekening te houden met het belang van een aandeelhouder of investeerder, het is onverstandig om de logica van de aandeelhouder te volgen. Dat gaat namelijk onevenredig ten koste van andere belangen. Het verschil moet gezien worden. Veel politici van nu, die sinds de jaren tachtig hun opleiding kregen, zullen zich dit verschil niet eens meer kúnnen realiseren. Al het economie-onderwijs is immers Engelstalig én Angelsaksisch. De Angelsaksische redeneerwijze werkt door op alle mogelijke terreinen in de EU: de boekhoudregels, de pensioenen, de al dan niet gedwongen privatiseringen, de regels voor de markten, de regels voor de financiële markten, de aanbestedingen, de overheidsfinanciën, de sociale zekerheid.

Vrede en welvaart

De Europese droom van vrede en welvaart is waardevol en kwetsbaar. Zij vergt voortdurende aanpassing, maar kan misschien wel sneller gerealiseerd worden met de Rijnlandse redeneerwijze die per definitie rekening houdt met diversiteit en pluriformiteit. Samenwerking met de VS en het Verenigd Koninkrijk is het waard om gekoesterd te worden, maar dat kan ook zonder dat de Angelsaksische logica wordt overgenomen.

Politici van de grote volkspartijen in Europa, de sociaal-democraten, de christen-democraten, de liberalen zullen nu nieuwe vormen voor economische samenwerking en ordening moeten vinden. Laten we hopen dat ze dat in verstandige stappen zullen doen.

Testcase TTIP

TTIP is een testcase. Welke onderdelen van dit verdrag zijn goed voor consumenten, werknemers, toeleveranciers, natuur en milieu en volgende generaties Europeanen? En welke onderdelen zijn goed voor beleggers? Politici hebben nu meer mogelijkheden om de bevolking van Europa te beschermen tegen de eenzijdige logica van de aandeelhouder en belegger. Als ze dat doen zullen ze álle inwoners van Europa een grote dienst bewijzen, ook de Britten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden