Breng ons het leger en de Nederlanders

Het dorpje Moorland in het graafschap Somerset, een week geleden. Beeld getty

Sommige delen van het Verenigd Koninkrijk staan al acht weken onder water. Getroffen bewoners wijzen met de beschuldigende vinger naar de overheid. "Wat we nodig hebben is een Nederlandse manier van denken."

De regen striemt genadeloos tegen het raam van boerin Heather Venn. Met een schuin oog kijkt ze naar nieuwszender Sky News, die permanent aanstaat in haar keuken. De beelden laten een satellietfoto zien van een lagedrukgebied, het zoveelste dat op de Britse eilanden afstormt. Opnieuw is zware regenval voorspeld met windstoten tot 160 kilometer per uur. "Ik heb het nog nooit zo erg meegemaakt", verzucht ze. "Zelfs oudere bewoners in het dorp kunnen zich zoveel regen niet herinneren."

Buiten staan haar koeien in halfopen stallen. Een stroom kolkend water heeft zich gevormd langs de gebouwen. De koeien staan veilig op de hoger gelegen gronden, maar 130 hectare weilanden van Heather Venn staan al bijna twee maanden onder water. Haar boerderij staat in Stoke St Gregory, een boerengehucht in de Somerset Levels, ingeklemd tussen de rivieren Tone en Parrett. Het dorp op een heuvel is nagenoeg omsingeld door het water. Eén toegangsweg verbindt het plaatsje met het 'vasteland', zoals de bewoners schertsend zeggen. Maar het gebeurt geregeld dat die laatste verbindingsweg onderloopt en de bewoners helemaal afgesloten zijn van de buitenwereld.

Noodpompen
Venn geeft toe. Het weer en de neerslag zijn uitzonderlijk. Het was de natste januari in meer dan 250 jaar en op sommige dagen valt er evenveel regen als er in een hele maand zou vallen. "Het is ook normaal dat onze weilanden in de winter overstromen. Wat we niet accepteren is dat het zolang duurt. We voelen ons in de steek gelaten door de overheid. Wij roepen al weken twee dingen. Waar is het leger? En waar zijn de Nederlanders?"

Die laatste wens lijkt nu verhoord. Niet ver van de boerderij van Venn, aan de monding van de Parrett, zijn Jeroen van Heck en zijn mannen druk bezig noodpompen op te stellen. Bijna twee weken geleden kreeg Van Heck het verzoek om te helpen. Twee dagen later was hij in Somerset met een karavaan vrachtwagens die volgeladen waren met kolossale pijpen en machines. "Elke pomp kan 2000 liter per seconde wegpompen. Deze capaciteit hebben ze in Engeland niet. Eigenlijk hebben we die alleen in Nederland."

Dag en nacht hebben Van Heck en zijn mannen doorgewerkt om de pompen operationeel te krijgen. Het is een race tegen de klok. Een nieuwe storm is op komst. Even later is Van Heck gedwongen het werk te stoppen. De regen komt met bakken uit de hemel en zware windstoten laten de machines schudden. Het is te gevaarlijk om met de hijskranen de pijpen van de vrachtwagens te tillen. Maar 24 uur later klinkt hij triomfantelijk. "De jongens gaan goed nu." Dezelfde dag beginnen de eerste pompen te werken.

Van Heck is niet de enige Nederlander die naar de Somerset Levels is gekomen om te helpen. Het Nederlandse ingenieursbureau Royal HaskoningDHV geeft adviezen aan het Environment Agency, de Britse evenknie van Rijkswaterstaat. Baggeraar Van Oord werkt aan noodoplossingen in de getroffen gebieden. Rijkswaterstaat heeft vorige week een team van vier dijkinspecteurs naar het gebied gestuurd om de Britten bij te staan. Voor Nederlandse bedrijven liggen duidelijk kansen hier. Van Heck: "Wij kunnen niet leven van overstromingen alleen. Grote overstromingen heb je hooguit een of twee keer per jaar, en soms helemaal niet. Maar een grote klus als deze is wel het boter op ons brood."

 
Het was de natste januari in meer dan 250 jaar en op sommige dagen valt er evenveel regen als er in een hele maand zou vallen
Beeld Trouw
Een speciale truck baant zich een weg door het water in Somerset. Beeld getty

Inpolderen
Het is niet voor het eerst dat Nederlanders actief zijn in dit gebied. Somerset Levels lijkt op het eerste gezicht een prachtig en wild natuurgebied, met vele rivieren, beken en ontelbare vogels die worden aangetrokken door de voedselrijke en drassige gronden in het westen van Engeland. Maar schijn bedriegt. In veel opzichten lijkt het op de Nederlandse polder. Sterker nog, het waren de Nederlanders die bijna vier eeuwen geleden de waterhuishouding in dit gebied op orde kwamen stellen. Koning Karel I huurde begin zeventiende eeuw de Zeeuwse wateringenieur Cornelis Vermuyden in om delen van Engeland in te polderen. Hij legde gebieden in Oost-Engeland droog en zou later ook de Somerset Levels onder handen nemen. Voor zijn verdiensten werd hij tot 'Sir' geridderd. In de Britse poldergebieden is hij nog steeds een bekende naam. Er zijn zelfs scholen naar hem vernoemd.

Anders dan grote delen van Nederland ligt Somerset Levels boven zeeniveau, maar het gebied heeft andere kenmerken die sterk op het Nederlandse landschap lijken. Zo is het vrij vlak en liggen de rivieren hoger dan het omliggende platteland. Om het overtollige water van de weilanden weg te krijgen, moet je het altijd omhoog pompen naar de rivieren, die het vervolgens afvoeren naar zee. Waterbeheer is dus cruciaal voor dit gebied. Of beter gezegd: was cruciaal. Volgens boerin Heather Venn heeft het Environment Agency het waterbeheer verwaarloosd. "Al meer dan twintig jaar zijn de Tone en Parrett niet uitgebaggerd, waardoor het overtollige water niet snel kan wegstromen. Ook zijn de gemalen al geruime tijd aan een opknapbeurt toe."

De afgelopen weken ontspon zich een gênant zwartepieten. Bewoners in Somerset Levels eisten dat er koppen zouden rollen. Ministers wezen met de beschuldigende vinger naar het agentschap en zeiden dat ze 'misschien te lang naar de experts van het Environment Agency hebben geluisterd'. Lord Smith, de baas van de Environment Agency, kaatste de bal gelijk terug naar de regering. Hij wees op de bezuinigingen die de regering heeft opgelegd. Hij is daardoor gedwongen een kwart van zijn personeel te ontslaan. De gemoederen liepen zo hoog op dat premier Cameron ingreep. Hij riep zijn ministers op een einde te maken aan het geruzie en beloofde dat geld geen rol zou spelen bij het bestrijden van de watersnood.

Is het nu een kwestie van baggeren en nieuwe gemalen installeren? Zijn de problemen werkelijk een gevolg van een gebrek aan geld en bezuinigingen? En klopt het dat het Environment Agency liever miljoenen investeert in een plaatselijk vogelreservaat dan het beschermen van de inwoners, zoals sommigen suggereren?

Nieuwe waterkeringen
In werkelijkheid ligt het genuanceerder. Sinds de zware overstromingen van 2007 heeft de Britse overheid wel degelijk geïnvesteerd in nieuwe waterkeringen. De afgelopen jaren zijn daarmee 1,3 miljoen woningen beschermd die anders waren ondergelopen na de extreme neerslag van de afgelopen weken. In 2007 stonden meer dan 50.000 huizen onder water, nu is de schade beperkt gebleven tot enkele duizenden woningen. Het grote verschil is wel dat de overstromingen veel langer aanhouden dan zeven jaar geleden, toen de ondergelopen woningen na enkele dagen weer droog stonden.

 
Waterbeheer is dus cruciaal voor dit gebied. Of beter gezegd: was cruciaal
Nederlandse waterpompen zijn donderdag aan de kust bij Bridgwater geïnstalleerd. Beeld getty

Toch is het Environment Agency met de handen gebonden. Het jaarbudget voor waterbeheer bedraagt 700 miljoen euro, ruwweg de helft wat het veel kleinere Nederland besteedt. Het agentschap kan met dat geld onmogelijk alle risicogebieden in het Verenigd Koninkrijk beschermen. Volgens Lord Smith hebben opeenvolgende regeringen terecht prioriteit gegeven aan maatregelen die woningen beschermen en mensenlevens redden. "Maar we hebben geen bodemloze portemonnee. Dat betekent dat we voor moeilijke keuzes staan. Stad of platteland? Huiskamers of boerengrond?"

Strenge richtlijnen, opgelegd door het ministerie van financiën, bepalen wat het Environment Agency wel en niet kan. De kosten mogen nooit hoger zijn dan de baten. Voor elke pond die het Environment Agency investeert in waterbeheer moet het minimaal 5 pond aan economische schade voorkomen, in de huidige praktijk is dit ongeveer 8. Dat werkt in het nadeel van Somerset Levels, waar relatief weinig bedrijven staan. Ook hebben dichtbevolkte gebieden en achterstandswijken prioriteit. Het overgrote deel van het waterbudget wordt dus gebruikt om de grote steden te beschermen. Voor een dunbevolkt gebied als de Somerset Levels blijft dan weinig over.

Met het oog op die budgettaire beperkingen kwam de Nederlander William Coulet vorig jaar met een ingenieus plan. Coulet is de oprichter van het ingenieursbureau Exo Environmental, dat in het Oost-Engelse Fakenham is gevestigd. Nadat Somerset Levels al in 2012 en 2013 te kampen hadden met overstromingen , kwam hij met een kant-en-klaar voorstel om de rivieren Tone en Parrett uit te baggeren. De methode die hij wil gebruiken is 30 procent goedkoper dan de bestaande technieken.

Geen strategie
De overheid heeft nog steeds niet gereageerd op zijn projectvoorstel. Waar Coulet voortdurend tegenaan loopt, zijn de strenge richtlijnen en vele vergunningen die hij moet aanvragen. Door alle bureaucratische obstakels hebben baggerprojecten zeker een voorbereidingstijd van een jaar nodig. Hij hoopt dat de huidige watersnood daar verandering in brengt. "Cameron heeft nu beloofd dat ze in Somerset gaan baggeren als het water weg is. Daar hoop ik wel van te profiteren."

Coulet stoort zich aan de discussie over de overstromingen. "Iedereen doet zijn zegje over Somerset en de overstromingen met de Theems. Het is allemaal heel politiek geladen. Iedereen denkt er verstand van te hebben, maar de helft heeft er geen kaas van gegeten."

Bureaucratische stroperigheid en het politieke gekissebis zijn niet de enige obstakels. Volgens Walter Menteth gaat het probleem met het Britse waterbeheer veel dieper. Menteth is een Britse architect die werkt aan een grootschalig project voor kustbescherming rond de havenstad Portsmouth. Voor inspiratie kijkt hij naar Nederland. Hij wil waterkeringen aanleggen die energie opwekken en tegelijkertijd ruimte maken voor IJburg-achtige woonwijken.

 
Voor elke pond die het Environment Agency investeert in waterbeheer moet het minimaal 5 pond aan economische schade voorkomen
Somerset op 15 februari. Beeld getty
Inwoners van Moorland (Somerset) stappen in een boot. Beeld getty

"De Nederlanders hebben een strategische visie voor hun waterbeheer. Bij ons ontbreekt dat volkomen. In Nederland plannen ze honderd jaar vooruit, in het Verenigd Koninkrijk hooguit vijf jaar. We hebben de langste kustlijn in Europa, maar toch staat waterbeheer laag op de politieke agenda. Wat we nodig hebben is een Nederlandse manier van denken. Wij moeten ons beseffen dat ons land door mensenhanden gemaakt is, net als in Nederland."

Andere prioriteiten
Volgens Menteth liggen de Britse cultuur en mentaliteit in de weg. Het ontbreekt het de Britten aan een collectief bewustzijn. "Alleen in tijden van grote crisis slaan de Britten de handen ineen, zoals in de naoorlogse periode. Maar sinds het Thatcher-tijdperk zijn we er niet toe in staat. We zijn een individualistische samenleving geworden met een ieder-voor-zich-mentaliteit, vergelijkbaar met de VS. Problemen met waterbeheer en overstromingen kun je alleen collectief aanpakken."

Maar Jaap Flikweert is het niet eens met die kritiek. De Nederlander werkt voor de Britse vestiging van Royal HaskoningDHV. Hij adviseert het Environment Agency bij de aanpak van de overstromingen. Volgens hem hebben de Britten wel degelijk een langetermijnvisie, maar stellen ze terecht andere prioriteiten dan Nederland. "In Nederland loopt tweederde van het land het risico onder water te lopen, inclusief de vier grote steden. In Nederland is waterbeheer een kwestie van overleven. Als je dat in Nederland niet goed regelt, dan moeten we naar Duitsland verhuizen. Hier in Engeland heb je altijd het alternatief op een heuvel te gaan wonen. Slechts een zesde van het land loopt overstromingsrisico en dat zijn bijna allemaal dunbevolkte gebieden."

Flikweert en Menteth zijn het wel eens over één ding: de overheid moet het budget voor waterbeheer verhogen. Flikweert: "In Groot-Brittannië lopen bijna evenveel mensen het risico getroffen te worden door overstromingen als in Nederland, terwijl het budget hier de helft is. Investeren is wel zo verstandig."

Klimaatverandering brengt ook nieuwe uitdagingen voor de Britten. Klimatologen voorspellen dat het Britse weer natter en warmer gaat worden, met een grotere kans op stormen. "Noodoplossingen zijn hard nodig in Somerset Levels, maar de langetermijnvisie is uiteindelijk veel interessanter voor een bedrijf als Haskoning, omdat wij daar het beste onze meerwaarde kunnen leveren." Maar, zo waarschuwt de Nederlander, een langetermijnplan kan alleen slagen als de verschillende partijen in het Verenigd Koninkrijk tot een breed gedragen en betaalbare oplossing komen."

Nederland kan volgens architect Walter Menteth daarin een belangrijke rol spelen in het Verenigd Koninkrijk. "De Nederlandse politiek en het Nederlandse bedrijfsleven zitten in een machtige positie. Met alle kennis en expertise die Nederland in huis heeft, kan het richting geven aan het Britse waterbeleid. De Nederlandse invloed is hier hard nodig."

 
In Nederland plannen ze honderd jaar vooruit, in het Verenigd Koninkrijk hooguit vijf jaar
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden