Breng jongeren met 'echte' bijbel in kennis

De auteur is catechesedocent en medewerker van Stichting Echelon.

Voor mij als begeleider van scholen en als docent is juist de bijbel een boek waaruit veel thema's en onderwerpen te distilleren zijn die aansluiten bij de belevingswereld van de leerlingen. Door het lezen van deze eeuwenoude verhalen zien zij dat hun problemen van alle tijden zijn.

Mijn ervaring als docent is dat ik met de bestaande kinderbijbels moeilijk kan werken vanwege het ontbreken van dergelijke belangrijke thema's, die toch zeker in de 'echte' bijbel aan de orde komen. Om die reden heb ik enkele jaren geleden samen met anderen het initiatief genomen delen uit de bijbel nogmaals voor de verschillende leeftijdsgroepen te laten herschrijven in het kader van onderwijsprojecten voor levensbeschouwelijke vorming.

Incest

Niet bekend

Mij valt op dat bij kinderbijbelschrijvers de neiging bestaat om de verhalen uit de bijbel, en daarmee ook de hedendaagse jeugd, niet serieus te nemen door de verhalen infantiel te maken of door overdadig te moraliseren. Zelfs de 'grote' kinderboekschrijver Karel Eykman is hier niet vrij van.

In Woord voor Woord/Nieuwe Testament wordt het verhaal over 'De rijke jongen' op de volgende manier beschreven:

Een jongen op een mooi paard met een zadel, volgehangen met allemaal figuurtjes en gouden franje, rijdt op Jezus af die op een terras met een aantal mensen zit te praten. De rijke jongeman zegt tegen Jezus dat hij een goed mens is en dat hij het ook zo zou willen zijn. Jezus vertelt hem dat hij dan de geboden na moet leven, dat is voor een mens goed genoeg. De jongeman laat weten dat hij voor zijn gevoel nog niet echt iets heeft gedaan dat de moeite waard was. Jezus geeft hem als antwoord dat hij het te druk met zichzelf heeft en daarom alles moet weggeven. Dan pas zullen ze vrienden kunnen worden. De rijke jongeman zegt dat hij dat niet kan, hij heeft zoveel waar hij voor moet zorgen: de boerderijen, knechten. Hij gaat verdrietig weg. Jezus zegt dat geld mensen saai maakt en dat ze moeilijk kunnen veranderen.

Er wordt hier gebruik gemaakt van populistische spreekstijl en hedendaagse beelden. Ik vraag mij af of jongeren op deze manier moeten worden aangesproken. De bijbel is qua onderwerpen en thema's sterk genoeg om op zichzelf te staan en hoeft niet gepopulariseerd te worden om door jongeren interessant gevonden te worden.

Kinderbijbelauteurs hebben ook de neiging om de verhalen die 'mysterieus' of 'wonderlijk' aandoen weg te laten of te demystificeren. Mevrouw Offringa schrapt bij voorbeeld zonder problemen het verhaal van Jezus die over het water loopt; Karel Eykman reduceert de woorden van God tot Mozes bij de brandende braamstruik tot een privé-overweging van Mozes, zo van 'Ik geloofde dat het iets met God te maken had'.

Veelal hebben kinderbijbelauteurs een boodschap voor ogen die zij in hun verhalen willen verwerken en aan de kinderen willen doorgeven. Mevrouw Offringra wil twee dingen: ze wil kinderen kennis laten nemen van de ontstaansgeschiedenis van de verhalen in het Oude Testament en de invloed van de Babylonische ballingschap daarop. Door het vertellen van de bijbelverhalen wil zij bovendien een bepaald godsbeeld overbrengen. Bij Karel Eykman is de boodschap dat de mens samen moet delen en moet afzien van geweld. God is werkzaam tussen de mensen.

Mijn ervaring is dat verhalen met een al te duidelijke boodschap kinderen niet kunnen boeien. Wat echter veel ernstiger is, is dat kinderen een beeld van de bijbel krijgen die hen door de kinderbijbelauteur wordt voorgeschoteld. Dit vervreemdt hen eerder van de verhalen dan dat het hen dichter bij de bijbel brengt.

Selectie

Om de bijbel voor kinderen verstaanbaar te maken is het nodig dat hij voor elke leeftijdsgroep opnieuw verteld wordt. Een selectie van de verhalen is daarbij onvermijdelijk. Men moet zich er als schrijver echter wel van bewust zijn van het feit dát men selecteert en vooral op grond van welke criteria. Wie de bijbelvertellingen verminkt, ontkent de verhalen, de geschiedenis en de mens. En dat mag nooit de bedoeling zijn. De mens leert van de verhalen en van zijn geschiedenis door er steeds de vragen over te blijven stellen en er met elkaar over in discussie te gaan.

De bijbel is een zeer ambivalent en fragmentarisch boek. Veel antwoorden en 'boodschappen' zijn tegenstrijdig. Dit maakt het boek voor de hedendaagse lezer interessant, omdat het precies deze ambivalentie is die hij in de huidige samenleving aantreft en waar hij mee moet zien om te gaan.

Kinderen moet worden geleerd vanuit hun eigen ervaringen een dialoog aan te gaan met de verschillende verhalen waarmee zij in aanraking komen, zodat ze tot een eigen verhaal, een eigen boodschap kunnen komen.

De bijbel wordt in het onderwijs dat ik voorsta niet gebruikt om een boodschap te geven, want de bijbel kent vele gezichtspunten - en wat is dan de ware boodschap? De bijbelverhalen kunnen gebruikt worden om discussies tussen mensen te stimuleren. En daar moet men als docent binnen de lessen godsdienst/levensbeschouwelijke vorming aan willen bijdragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden