Breivik vindt eigen filmpje erg ontroerend

Nabestaanden: Wij willen gevangenisstraf en de hij zelf wil ook gevangenisstraf

Glimlachjes, zelfs tranen. Op de eerste dag van het proces tegen hem, toonde de Noorse massamoordenaar Anders Behring Breivik emoties. Zij het niet op de momenten waarop de meesten dat hadden verwacht.

Breivik staat terecht voor de moord op acht mensen in Oslo en 69, veelal jongeren, op het eilandje Utøya. Het proces duurt naar verwachting tien weken.

Breivik heeft nooit enige berouw getoond. Hij erkende direct aan het begin van de zitting zijn daden, maar beroept zich op noodweer. Weken geleden al verklaarde hij met zijn daden Noorwegen voor 'verdere islamisering' te hebben willen behoeden en dat hij eerder een onderscheiding dan tralies verdient.

Uiterlijk onbewogen hoort Breivik die eerste dag aan hoe de openbaar aanklager de lange lijst met de namen van zijn slachtoffers voorleest en de wijze waarop ze gedood zijn. Hij lijkt onberoerd als hij de opname hoort van een telefoongesprek van een meisje op Utøya terwijl op de achtergrond de schoten klinken waarmee haar vrienden om het leven komen. Beelden waarop te zien is hoe mensen sterven in het regeringskwartier in Oslo dat hij opblaast, maken niets los.

Alleen zijn eigen propagandafilmpje ontroert: Breivik huilt. "Een filmpje van het niveau kleuterklas", is achteraf het commentaar van een advocaat die de nabestaanden bijstaat. "Plak- en knipwerk van wat beelden." En af en toe glimlacht Breivik, als bijvoorbeeld een rapport wordt genoemd waarin hij ontoerekeningsvatbaar wordt geacht of bij de foto's van hem in uniform. 'Marxist hunter' staat op het embleem op zijn linker schouder.

Die uitingen van emoties zijn voer voor de vier aanwezige forensische psychiaters, die de komende weken elk woord, elke beweging van Breivik nauwlettend zullen volgen. Dat Breivik schuldig is, staat vast, maar zijn psychische toestand is nog een open vraag. Twee van de psychiaters schreven een rapport waarin Breivik ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard, de twee andere concludeerden het tegenovergestelde.

Zowel de aanklagers als de rechter zullen de komende weken bepalen welke bevinding zij juist achten. Dat is belangrijk voor de uiteindelijk uitspraak: wordt het gevangenis of psychiatrische inrichting? "In het eerste geval is sprake van een begrensd aantal jaren, in het andere de vraag hoe lang Breivik een gevaar voor de samenleving wordt geacht", aldus aanklager Inga Bejer Engh tijdens een persconferentie na afloop.

Zij wil verder niet speculeren over de emoties van Breivik. Vooralsnog houden alleen de media zich daarmee bezig. Tot verdriet van de advocaat van de terrorist zouden enkele media zelfs een liplezer hebben ingezet om er achter te komen wat Breivik en zijn raadsman na de huilbui bespraken.

Wat Frode Elgesem, advocaat van de nabestaanden betreft, is Breivik toerekeningsvatbaar. "Wij vertegenwoordigen een grote groep en er zijn verschillende meningen, maar de meesten vinden hem toerekeningsvatbaar. Wij willen gevangenisstraf en Breivik wil gevangenisstraf." Want Breivik vindt dat hij alles prima op een rijtje heeft. Hij krijgt de komende vijf dagen de tijd om een verklaring af te leggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden