Breivik spreekt over zijn 'oorlog'

Aanslagen in Oslo en op Utøya waren 'preventief om het Noorse oervolk te verdedigen'

Hij zou het zo weer doen, Anders Behring Breivik. Aanslagen plegen op alles en iedereen die de multiculturele samenleving aanhangen. Want zo, zegt Breivik, voorkom ik een toekomstige burgeroorlog.

Breivik kreeg vandaag ruim de gelegenheid in de rechtbank te verklaren waarom hij 22 juli 2011 met een autobom regeringsgebouwen in Oslo opblies - waarbij acht doden vielen - en waarom hij 69 jongeren van de Arbeiderspartij doodschoot op het eiland Utøya.

"Politici als die van de Arbeiderspartij, en ook het hele journaille, zijn er verantwoordelijk voor dat de islam Europa en ook Noorwegen gaat domineren. De aanvallen van 22 juli waren preventieve aanvallen om het Noorse oervolk te verdedigen, etnische Noren, onze cultuur." Die wordt bedreigd, meent Breivik, sinds Noorwegen en Europa 'overspoeld' worden door 'honderdduizenden moslims en honderdduizenden andere Aziaten en Afrikanen'.

In tegenstelling tot de eerste dag, werd de tweede dag van het proces tegen Breivik niet live op televisie uitgezonden. De rechtbank wilde de massamoordenaar geen podium bieden voor zijn boodschap. Tv-zenders en nieuwssites gaven zijn verklaring in korte zinnen door.

Redacteuren kwamen daarmee voor lastige afwegingen te staan. Een chef van het persbureau NTB getuigde voor de camera van omroep NRK van zijn worstelingen. "Je moet snel beslissen of je meldt dat hij de AUF (jongerenafdeling van de Arbeiderspartij, red.) met de Hitlerjugend vergelijkt." Het ging de wereld in.

Na zijn verklaring werd Breivik door de aanklager ondervraagd. Hij zei daarbij onder meer dat hij zich na de aanslagen te 'pompeus' had voorgedaan. Mede daarom zou hij door de eerste forensische psychiaters ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard. "Dat was een grote fout van mij."

Spijt van zijn aanslag op Utøya heeft hij nog steeds niet, maar hij wist dat het een 'controversiële actie zou zijn, 'zelfs onder de helft van de militante nationalisten'. Daarom had hij eigenlijk liever een aanslag gepleegd op de Skup-conferentie, een bijeenkomst van journalisten. Hij heeft zijn best gedaan, maar het lukte 'helaas' niet.

Het niet volledig uitzenden van Breiviks verklaring krijgt ook kritiek. Een internetpeiling van de krant Aftenposten laat een meerderheid zien die dat afkeurt. De pogingen van media om alle fouten en leugens in Breiviks verklaring te weerleggen, pakken ook niet altijd goed uit. Volgens Breivik zijn etnische Noren in hoofdstad Oslo over vijf tot tien jaar een minderheid. Dat is pas over 28 jaar het geval, wijst Aftenposten hem terecht. "Maakt het uit dat Breivik een paar jaar fout zit (...)? Vanaf 2040 is de schade aangericht en wordt het alleen nog maar erger en erger", reageert een lezer.

Breivik, die zei dat hij 22 juli dacht aan een zelfmoordactie te beginnen, was tevreden over deze tweede dag in het proces, zei zijn advocaat Geir Lippestad na afloop.

Die begon overigens met vertraging. Twee professionele rechters en drie lekenrechters - gewone burgers zonder juridische scholing - zullen uiteindelijk Breiviks straf bepalen. Vanmorgen bleek dat Thomas Indrebø - toen niet wetende dat hij lekenrechter in deze zaak zou worden - 23 juli vorig jaar al vanaf zijn Facebook-account had laten weten dat de doodstraf de enige passende straf is voor de massamoordenaar. Hij is vervangen.

Proces Mohammed B.
Vijf dagen heeft de Noor Anders Breivik om uit te leggen waarom hij een bloedbad aanrichtte. Hoe anders was dat bij de processen rond de politieke moorden in Nederland op filmmaker Theo van Gogh en politicus Pim Fortuyn. Rechters bleven gespaard voor eindeloze verklaringen.

Zijn radicale geschriften over het omverwerpen van de Nederlandse democratie kwamen aan de orde. Maar Mohammed B. zelf zweeg tijdens zijn proces in de zomer van 2005 over de redenen om Van Gogh van het leven te beroven. 'Demonstratief', schrijft de pers in die tijd. Hij liet zien dat hij de rechtbank niet erkende

Toch had de rechtbank wat voorzorgen genomen om te voorkomen dat hij het podium zou nemen. Tijdens het proces mocht hij niet in beeld worden gebracht. De slotverklaring mocht niet worden uitgezonden.

Het proces tegen de moordenaar van Pim Fortuyn, Volkert van der G., was de eerste grote strafzaak in Nederland waarvan delen op televisie werden uitgezonden. Hoewel Van der G. wel sprak en - vaak aarzelend - vragen beantwoordde, had justitie het gevoel nooit het echte motief boven water te krijgen. Fortuyn vormde 'een groot gevaar' voor de zwakkeren in de samenleving. Dat was alles wat ze te horen kregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden