Breivik eist einde aan isolement

Massamoordenaar begint proces tegen Noorse staat

'Onmenselijk en vernederend' noemt massamoordenaar Anders Breivik zijn detentie in een Noorse gevangenis. Om betere omstandigheden af te dwingen is hij een proces begonnen tegen de Noorse staat. Vandaag is de eerste zittingsdag van een marathonsessie die vier dagen gaat duren.

De 37-jarige die in 2011 een bloedige aanslag pleegde uit protest tegen het 'multiculturalisme', zegt ernstig te lijden onder zijn isolement. Hij zit in de zwaar beveiligde gevangenis in Skien, 100 kilometer ten zuidwesten van Oslo. Contact met medegevangenen is hem verboden; alleen met het personeel kan hij praten. Bezoek krijgt hij ook nauwelijks. De eerste twee jaar kwam alleen zijn moeder langs, eenmalig. Het was vlak voordat ze aan kanker overleed. Ze kregen vijf minuten voor een omhelzing en een afscheidskus.

Het isolement duurt nu al ruim vier jaar. Zoiets mag je geen mens aandoen, vindt Breiviks advocaat Oystein Storrvik. Volgens de raadsman is het strenge gevangenisregime in strijd met het Europees verdrag voor de rechten van de mens. Desnoods wil hij doorprocederen tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

De gedwongen afzondering maakt dat Breivik geen normale relaties kan opbouwen. Dat heeft 'een verwoestende uitwerking' op zijn 'geestelijke gezondheid', aldus de advocaat. Als bewijs voert hij aan dat Breivik onlangs is gestopt met de studie internationale betrekkingen die hij vanuit zijn cel volgde aan de universiteit van Oslo. Breiviks levenslust zou kortom aantoonbaar zijn aangetast door de eenzaamheid.

Onzin, reageren gevangenisartsen die Breivik hebben onderzocht. In een rapport schrijven ze dat de veroordeelde af en toe 'duidelijke tekenen van instabiliteit' vertoont. Ook melden ze dat hij zich geregeld 'abnormaal' gedraagt. Maar dat was volgens hen al zo aan het begin van de detentie. Met het isolement zou het niets te maken hebben.

Advocaten van de Noorse staat benadrukken dat Breivik zijn gevangenschap dramatiseert. In werkelijkheid zit de moordenaar er volgens hen riant bij. Hij heeft een cel met drie kamers van elk acht vierkante meter. Eén ruimte gebruikt hij als woonvertrek, een andere als studeerkamer en de laatste als sportzaaltje. Hij mag elke dag naar buiten, boodschappen laten doen, zelf koken en zelf zijn kleding wassen. Hij heeft een televisie, een pc zonder internet en een spelcomputer.

Zelfs het gebrek aan contact valt volgens de verdediging mee. Breivik is weliswaar volledig van de andere gevangenen gescheiden, voor zijn eigen veiligheid, maar mag wel degelijk bezoek ontvangen. Bovendien heeft hij elke dag interactie met bewakers en ander personeel. Van eenzame opsluiting zou dus geen sprake zijn, en de detentie zou ruim voldoen aan de Europese normen.

Lastig is wel de opstelling van de Noorse Ombudsman. Die schreef in november in een rapport dat Breiviks isolement 'een verhoogde kans op een onmenselijke behandeling' vormt. Amnesty vindt dat gevangenen recht hebben op minimaal twee uur zinvol contact per dag.

Maar contact is niet Breiviks enige zorg. Hij wil ook dat zijn correspondentie niet langer wordt gecontroleerd, iets wat de staat doet om te voorkomen dat Breivik met gelijkgestemden een terreurnetwerk opbouwt. Verder wil hij minder vaak handboeien voelen, en hij eist een nieuwe spelcomputer. In 2014 dreigde hij al met een hongerstaking als zijn PlayStation2 niet werd vervangen door een PlayStation3, waarmee hij eindelijk spellen voor volwassenen zou kunnen doen. De PS2 noemde hij 'een vorm van marteling'.

Het proces vindt plaats in de sportzaal van de gevangenis, omdat Breivik het terrein niet mag verlaten. Nabestaanden hebben het advies gekregen de zaak te negeren, want een hernieuwde confrontatie zou oude wonden kunnen openrijten. De meeste Noren willen de dader sowieso het liefst vergeten.

Breivik, die zichzelf ziet als 'politiek gevangene', zit de maximale celstraf van 21 jaar uit omdat hij op 22 juli 2011 twee aanslagen pleegde. Eerst doodde hij met een bom in de regeringswijk in Oslo acht mensen, daarna schoot hij 69 jongeren dood die voor een sociaal-democratisch zomerkamp bijeen waren op het eiland Utoya. Geldt Breivik aan het eind van de rit nog steeds als gevaar, dan kan zijn straf worden verlengd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden