'Brein sporter wordt vaak verwaarloosd'

Wetenschappers vinden dat nadruk in (top)sport nog te veel op kracht en uithoudingsvermogen ligt. Beeld
Wetenschappers vinden dat nadruk in (top)sport nog te veel op kracht en uithoudingsvermogen ligt.

Het mentale aspect wordt in (top)sport zwaar verwaarloosd. Maar daarin staat zij volgens neurowetenschapper dr. Ben van Cranenburgh niet alleen. "Je ziet dat ook in de muziek en bij revalidatie van patiënten."


"Er wordt nog altijd gewerkt met klassieke schema's. Oefenen, oefenen, oefenen. Alles is gericht op kracht en uithoudingsvermogen. Terwijl het erom gaat wat je daarmee wilt. Wanneer moet je lopen en waarheen? Daar wordt niet goed over nagedacht. Richt je bij handelingen op het doel, dan gaat het proces daar naartoe automatisch. Dat werkt veel beter."

Tijdens het gisteren in Amsterdam door SportGeest, een praktijk voor sportpsychologie, gehouden symposium 'Verder Kijken' voorspelde Van Cranenburgh dat neuropsychologische testen een belangrijke rol in de sport gaan spelen. "Daarin loopt muziekonderzoek ver voor. Daar worden de hersenen met scans tijdens het musiceren in kaart gebracht. Dat is in de sport door beweging moeilijker. Maar over een jaar of tien zal de schaatser met een helm met scanner op het hoofd aan de start staan."

Mentaal valt er een wereld te winnen voor de sport. "De sport staat er niet open genoeg voor, het mentale aspect wordt soft gevonden", aldus Van Cranenburgh. "Maar het is niet soft, het is hard. Het is dom om alleen te selecteren op anatomische aspecten. Het brein maakt de pianist, niet de handspiertjes. Zo is het ook in de sport. Zoals er een muziekbrein bestaat zo bestaat er ook een sportbrein." En dat is trainbaar.

Het belang daarvan kan volgens Van Cranenburgh maatschappelijk van onschatbare waarde worden vanwege de heilzame wisselwerking tussen het functioneren van de hersenen en het bewegen van het lichaam. "De structuur van het brein is afhankelijk van de levensstijl. Een actieve levensstijl beschermt tegen neurodegeneratieve ziekten als Alzheimer en Parkinson. zelfs mensen met dementie kunnen leren. Het brein blijft plastisch tot je in de kist ligt."

Verwachting, omgeving, mentale hardheid, de juiste leerstrategie. Het zijn factoren die een grotere invloed kunnen hebben op sportprestaties dan trainingsprikkels, zo betoogden ook sportpsychologen Patrick van der Molen en Matthijs Kruk.

Volgens Kruk wordt te veel van uitgegaan dat een sporter zijn persoonlijkheid moet aanpassen aan de situatie. Terwijl de sporter met de juiste mentale hardheid sterker staat, hij heeft een buffer waardoor hij zich minder hoeft aan te passen aan externe factoren. De focus op die trainbare mentale hardheid mist hij in de begeleidingteams. Net als een constante interactie daarin tussen coach, psycholoog, arts en fysiotherapeut.

In Londen heeft de Nederlandse olympische ploeg dan eindelijk haar primeur van een mentale begeleider ter plekke, sportpsycholoog Rico Schuijers. In Peking en Vancouver wilde de vorige technisch directeur van NOC-NSF, Charles van Commenée, er niets van weten.

Maar volgens Van der Molen had een psycholoog in Vancouver het drama met Edwin van Calker niet kunnen voorkomen. De bobpiloot besloot zich terug te trekken voor de viermansbob omdat hij niet meer door het gevaarlijke ijskanaal durfde.

In 2009 ging Van Calker tijdens zijn eerste afdaling op die baan meteen op zijn kant. "Zijn onzekerheid op de olympische baan probeerde hij weg te werken op andere banen. Daar had hij succes, maar eenmaal terug in Vancouver bleek er een koppeling te bestaan tussen zijn onzekerheid en die ene olympische baan."

De 'mentale blessure' werd binnen het begeleidingsteam niet onderkend. "Kosten noch moeite werden gespaard bij de ontwikkeling van een nieuwe aerodynamische bobslee, het mentale aspect werd over het hoofd gezien. Mentale begeleiding was hier essentieel geweest. Niet tijdens de Spelen, toen was het te laat. Meteen, na die eerste crash in 2009."

Van der Molen noemde meer voorbeelden waaruit de invloed van de omgeving blijkt. Tijdens een Italiaans voetbalonderzoek bleek bij schiettrainingen de nauwkeurigheid op zeker moment drastisch verminderd. Oorzaak: de reclameborden waren achter het doel verwijderd.

"En dat Heracles tachtig procent van de punten thuis wint, is niet toevallig. Dat heeft niets te maken met het thuispubliek maar alles met het als enige spelen op kunstgras. Kunstgras vergt een ander soort spel en maakt het mogelijk vaker in het stadion te trainen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden