Brein laat zich alles wijsmaken

Veel herinneringen zijn niet op feiten gebaseerd. Een kleine hint is voldoende om ons geheugen te kneden.

Dat onze hersenen soepeltjes omgaan met het verleden en het niet zo nauw nemen met de feiten is bekend. Nieuw bewijs voor ons gammele en bijzonder beïnvloedbare geheugen komt van bezoekers aan Disneyland: geholpen door geringe suggesties wisten velen zich te herinneren dat ze bij hun bezoek aan het pretpark het stripkonijn Bugs Bunny hoogstpersoonlijk hadden ontmoet en de poot hadden geschud. Dat kan niet want Bugs Bunny is een creatie van de maatschappij Warner Bros., en die komt echt niet buurten in een Walt Disney-productie.

Maar de Amerikaanse psychologe Elizabeth Loftus bleek heel eenvoudig in staat om Bugs Bunny bij ex-bezoekers van Disneyland in het geheugen te smokkelen. Loftus borduurt daarmee voort op haar onderzoek naar valse herinneringen. Zij werd onder meer bekend met een experiment waarbij ze proefpersonen overtuigend kon wijsmaken dat ze ooit een traumatische ervaring hadden gehad, toen ze op jeugdige leeftijd volkomen waren verdwaald in een warenhuis. Dat onheuse drama bleek op den duur zelfs zeer levendig in de herinnering van de bedrogenen te worden ingekleurd. Op dezelfde wijze kunnen volgens Loftus patiënten onder de suggestieve invloed van een psychotherapeut of getuigen tijdens indringende politieverhoren volstrekt valse herinneringen vormen.

In het nieuwe experiment liet Loftus een deel van haar proefpersonen een advertentie voor Disneyland zien waarop Bugs Bunny niet voorkwam. Een tweede groep zag dezelfde Bugs-loze advertentie, maar er stond wel een kartonnen konijn in de onderzoeksruimte opgesteld. De derde groep kreeg een Disney-advertentie onder ogen, waarop Bugs Bunny uitbundig figureerde en de vierde groep werd zowel met de Bugs-advertentie als met het kartonnen stripbeest op de achtergrond bewerkt.

Wie en wat de bezoekers zoal in Disneyland hadden gezien, wilde Loftus daarna van haar proefpersonen weten. Zie hoe hun geheugen met de waarheid aan de haal ging: 30 procent van de mensen die de Bugs-advertentie en 40 procent van degenen die én de Bugs-advertentie én het kartonnen beest hadden aanschouwd wisten te melden dat ze hoogspersoonlijk met het konijn hadden kennisgemaakt. Ze verzonnen er nog het een en ander bij, ze hadden Bugs Bunny op talloze plaatsen zien rondlopen en hem nog een nummertje zien opvoeren met Mickey Mouse.

Niet dus. Maar een kleine hint blijkt voldoende om ons geheugen te kneden, zal Loftus zondag, op het jaarlijkse congres van de Amerikaanse psychologenvereniging, haar gehoor voorhouden. Het begint ermee dat we denken dat iets echt gebeurd kan zijn, vervolgens creëren we een herinnering en ten slotte zijn we zeker dat het echt zo was.

Reclamemakers spelen daar zeer gehaaid op in, verzekert Loftus. Zo weet McDonald's in nostalgische advertenties de suggestie bij je te wekken dat je er onlangs onder het genot van een hamburger de tijd van je leven hebt gehad. Die advertentie blijkt opmerkelijk aan het geheugen te kunnen boetseren.

Veel bezoekers waren ervan overtuigd dat ze Bugs Bunny de poot hadden geschud maar dat konijn loopt niet in Disneyland rond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden