Breedveld / Het ’vervrouwelijken’ van politiek wordt hele dobber want kiezers houden niet van ’softe’ aanpak.

Sommige feiten zijn onuitstaanbaar. Zoals het feit dat in de Verenigde Staten een presidentskandidaat het niet in zijn hoofd hoeft te halen om tegen de doodstraf te zijn.

door Willem Breedveld

Een meerderheid van het electoraat zou hem of haar terstond aan de schandpaal nagelen als een softie, als iemand bij wie de bestrijding van de criminaliteit niet in goede handen is. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen aarzelde Bill Clinton daarom geen seconde om de doodstraf van een mentaal gehandicapte te voltrekken, ofschoon hijzelf als persoon en als democraat deep down vermoedelijk tegen was.

In het verlengde van dit voorbeeld laat zich de stelling verdedigen dat de top van de politiek voorlopig wel een mannenbolwerk zal blijven waarin wel plaats is voor vrouwen, maar alleen als zij er blijk van geven over een flinke portie zogenoemde manlijke hardheid te beschikken. Zie Margaret Thatcher in Engeland, zie ook Angela Merkel in Duitsland. Alleen in de context van een andere cultuur lijkt er ruimte voor wat je vrouwelijk leiderschap kunt noemen, zie Gro Harlem Brundtlandt in Noorwegen. Steekt hier logica achter en zo ja, hoe die te doorbreken? En daar hoort ook nog de vraag bij of het wenselijk is. We leven immers in een democratie, waarin regeerders geacht worden te doen wat het volk wil.

Het zijn lastige vragen omdat zij veronderstellen dat er zoiets bestaat als typisch manlijke of typisch vrouwelijke politiek. Daarom is het wel zo handig het probleem te negeren, door te doen of er geen verschil bestaat (of hoort te bestaan) tussen man of vrouw en uitsluitend de kwaliteiten ertoe doen. Een beetje dus wat Joris Luyendijk deed toen hij vorige week zondag in ’Zomergasten’ Jeltje van Nieuwenhoven overdonderde met de stelling dat ’links’ meer problemen heeft met vrouwen in de politiek, dan ’rechts’, dat uitsluitend zou kijken naar kwaliteiten. Zie het gemak waarmee Rita Verdonk doordrong tot in de top. En – had hij er deze week aan kunnen toevoegen: kijk vervolgens voor de aardigheid eens naar D66. Daar zag Lousewies van der Laan zich gedwongen om zich terug te trekken, omdat zij Alexander Pechtold niet voor de voeten wilde lopen.

Het klinkt logisch, maar deze vlieger gaat niet op. Voor zowel Van der Laan als voor Verdonk geldt dat zij beiden in hun partij een bliksemcarrière konden maken. Beiden ook haalden de top bijna en het zou hen ook zeker zijn gelukt als ze in de slotfase geen fouten hadden gemaakt. Verdonk schutterde met het paspoort van Hirsi Ali en Van der Laan ging in de campagne net iets te wild tekeer. Daarmee schrikte ze gematigde D66’ers af. Dat laat onverlet dat ze het ver brachten, vanwege hun onmiskenbare onverschrokkenheid en hardheid; eigenschappen die doorgaans gezien worden als typisch manlijk. Dat Verdonk niet en Van der Laan wel de handdoek in de ring gooide, is een andere kwestie. Misschien denkt Verdonk straks net zoveel of meer voorkeurstemmen te krijgen als haar rivaal Rutte. Zo’n vreemde veronderstelling is dat niet, want bij een bepaald deel van het electoraat is zij razend populair, juist vanwege haar onverschrokkenheid.

Met die laatste constatering zijn we terug bij de stelling, namelijk dat de politieke top een mannenbolwerk is (ook als daar een vrouw in doordringt). Het zal een dobber zijn die top te ’vervrouwelijken’, als het ooit al zover komt, want kiezers (ook de vrouwen onder hen) zijn zo gebakken dat ze weinig vertrouwen hebben in een zogenaamde ‘softe’ aanpak. Persoonlijk zou ik het een verrijking vinden, zoals het ook een verrijking was dat vrouwen doordrongen in andere voorheen manlijke bolwerken. Maar ik denk dat die ruimte in de politiek pas ontstaat wanneer mensen zich minder bedreigd voelen. Zelfs dan hebben we nog een lange weg te gaan voor er ruim baan gemaakt wordt voor vrouwen die op een ’vrouwelijke’ manier politiek bedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden