breedveld / Geen rustplaats op aarde voor de zwarte weduwe

Het laatste publieke optreden van de zaterdag op 92-jarige leeftijd overleden Florentine Sophie (Florrie) Rost van Tonningen-Heubel ligt alweer zo’n zeven jaar achter ons, in het Vara-programma ’Het Zwarte Schaap’. Daar verdedigde de zwarte weduwe met verve haar oorlogsverleden. Hoewel een nieuwe generatie het vermoedelijk een tikkeltje geamuseerd zal hebben aangehoord, als een anachronisme.

Willem Breedveld

Want hoe is het in hemelsnaam mogelijk dat iemand in ernst Hitler verheerlijkt als een begenadigd en democratisch gekozen leider, de gaskamers glashard ontkent en nog altijd pal staat achter de idealen van het nazisme en de grootheid van haar echtgenoot, de NSB-leider en SS’er Meinoud Rost van Tonningen?

Zo’n tv-optreden krijgt in dit postmoderne tijdperk al gauw de betekenis van amusement, al schijnt de Vara serieus te hebben overgewogen het programma niet uit te zenden, omdat de weduwe wel erg overtuigend overkwam. Hoe dan ook, de werkelijkheid van dit kwaad lijkt pas goed tot de natie te zijn doorgedrongen met het droge feit van haar overlijden. Diezelfde zaterdagmiddag al was er een stortvloed aan geluidsfragmenten op het ’Radio 1 Journaal’. Later pakte ook de televisie groots uit. Een onverhoopt doodsbericht van onze minister-president zou nauwelijks meer aandacht hebben gekregen.

De ondertoon van al dit nieuws was telkens hetzelfde: hier is een vrouw overleden die tot het laatst pal stond achter haar idealen. Met haar lofzang op Hitler. Haar ontkenning van de Holocaust. Tot en met haar aantijging dat haar man geen fatsoenlijk proces beschoren was, maar werd vermoord. En dat alles vertelde zij in een beschaafd Nederlands, dat de meesten van ons alleen maar van de koningin kennen. De media leken er niet genoeg van te kunnen krijgen.

Vanzelfsprekend bleef dit oproepen van het kwaad niet zonder gevolgen. De tekenen daarvan waren de eerste verontruste telefoontjes van nog in leven zijnde slachtoffers en van mensen uit het verzet. Hun zorg balde zich samen in de veronderstelling dat haar rustplaats uitgroeit tot een bedevaartsoord, met het risico dat de hele ellende weer van voor af aan begint. De gemeente Rheden (waar de weduwe een groot deel van haar leven heeft gewoond), deelt die zorg, maar kon er weinig anders tegenover stellen dan dat ook een fout iemand recht heeft op een laatste rustplaats.

Vraag is of die zorg terecht is. Het antwoord is helaas ’ja’. De weduwe sympathiseerde tot het laatst met extreemrechts en die liefde is wederkerig. In deze krant verzekerde Constant Kusters, voorzitter van de Nederlandse Volksunie, dat ze alle eer krijgt die haar toekomt. Gisteren ook werd bekend dat Duitsland een topjaar achter de rug heeft van extreemrechts geweld. De Federale recherche BKA meldde dat zich 18 000 gevallen hadden voorgedaan, 14 procent meer dan in 2005, dat als recordjaar gold.

Vraag is ook of we hiertegen opgewassen zijn. Ik ben zo optimistisch om te veronderstellen van wel. Maar ik heb ook enige aarzeling. Die ligt besloten in ons onvermogen om de ware aard van het kwaad te onderkennen, als de schaduwzijde van onze verwachtingen en idealen. De zwarte weduwe bleef blind voor de werkelijkheid dat haar idealen jammerlijk op de klippen waren gelopen. Bovendien weigerde zij pertinent enige (mede-)verantwoordelijkheid te dragen voor de gevolgen van deze ontsporing. Zo’n ontkenning komt helaas vaker voor. De Turken ontkennen de genocide tegen de Armeniërs. En wij in Nederland ontkennen, of praten onze daden goed ten tijde van de koloniale oorlog tegen Indonesië. Alleen de waarheid maakt vrij, staat op het grafopschrift van de weduwe. Dat is waar, maar zolang die verborgen blijft, of wordt ontkend, is er geen echte rustplaats voor haar op aarde, noch voor de vele ontkenners van het kwaad.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden