Bredere aanpak van donorwachtlijst nodig

Niemand anders dan jij hoort te beslissen over jouw organen, zegt Ockje Tellegen, Tweede Kamerlid VVD. Daarom deugt het ja-tenzijsysteem voor het doneren van organen niet.

In een recent opinieartikel sprak Rolf Heynen, geregistreerd donor en bevriend met een zware hartpatiënt, zijn zorg uit over de lange wachtlijst in Nederland voor orgaandonatie (Opinie, 20 augustus). Hij doet daarbij een oproep aan de VVD om dat te veranderen.

De zorg van Heynen is terecht. 1200 mensen op de wachtlijst voor een donororgaan is 1200 mensen te veel. Die wachtlijst moet korter. Daarover is iedereen het eens. Maar over de manieren om dat doel te bereiken, lopen de meningen uiteen.

Op dit moment kent Nederland een 'nee-tenzijsysteem'. Mensen bepalen zelf of zij zich als donor registreren. Heynen pleit op zijn beurt voor een 'ja-tenzijsysteem', waar het zogeheten Actieve Donorregistratiesysteem (ADR) een variant op is. Het komt erop neer dat de overheid alle burgers boven de achttien jaar aanschrijft met het verzoek om zijn of haar keuze te registreren. Een publiekscampagne. Een oproep van de overheid.

Dat de overheid zich actief opstelt bij zo'n belangrijk vraagstuk, is een goede zaak. Maar nu komt het: reageert men niet op deze oproep, registreert iemand zich niet, om welke reden ook, dan wordt hij of zij automatisch donor. Dan bepaalt de staat dat zijn of haar organen bij overlijden ter beschikking komen voor donatie.

Nabestaanden

Voor de VVD gaat dit te ver. Liberalen hechten aan zelfbeschikking, aan het principe dat niemand anders dan jijzelf beslist over je eigen lichaam. Dat betekent ook dat niemand je ertoe kan dwingen een keuze over je lichaam te maken. Ook dat is zelfbeschikking, de vrijheid om niet te kiezen. En daar wringt de schoen. In een ja-tenzijsysteem dwingt de overheid je die keuze te maken. Maak je deze niet, dan heeft dat een verstrekkende consequentie; namelijk dat de staat bepaalt dat je als ja-donor wordt geregistreerd. Niet het individu, maar de overheid kiest wat er na je overlijden met je organen gebeurt.

Voorstanders van het ja-tenzijsysteem betogen dat mensen die geen keuze maken hun nabestaanden vaak opzadelen met een lastige vraag op een emotioneel moment. Dat argument snijdt hout. Mensen die geen keuze registreren, beseffen dat veelal niet. Dit aspect zou in voorlichting over orgaandonatie beter moeten worden belicht. Sowieso moet er - ongeacht het registratiesysteem - meer aandacht komen voor de vaak doorslaggevende rol van nabestaanden bij orgaandonatie. Niet alleen in het huidige systeem spelen nabestaanden (soms zelfs ook bij ja-registraties) een bepalende rol, maar de verwachting is dat die rol in een ja-tenzij systeem met staatsdonoren en zelf-geregistreerde donoren alleen maar toe zal nemen. Immers, een familielid dat in het duister tast over de vraag of het orgaandonorschap een vrije keuze van haar of zijn dierbare was of een consequentie van het niet-kiezen, zal niet snel geneigd zijn in te stemmen met orgaandonatie. Er zijn dus serieuze vraagtekens te zetten bij de effectiviteit van een dergelijk stelsel.

Kunstorganen

Naast een principieel bezwaar heeft de VVD dus ook een praktisch bezwaar. Het doel is en blijft: minder mensen op de wachtlijst voor een orgaan. Laten we de discussie over orgaandonatie dus niet verengen tot één mogelijk middel, het wijzigen van het stelsel, maar goed kijken naar alle manieren die kunnen leiden tot het doel: meer organen. Die variëren van de ontwikkeling rondom kunstorganen, tot levende donatie, tot het blijven inzetten op vrijwillige registratie, tot de rol van nabestaanden, et cetera.

1200 mensen op een wachtlijst, dat zijn er 1200 te veel. Maar het ja-tenzijsysteem verheffen tot het antwoord, tot de oplossing voor dit probleem, is niet realistisch. Daarvoor kleven er te veel principiële en praktische bezwaren aan het voorstel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden